Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng - Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam

29/07/2022

Mở đầu

 

“Dân thụ hưởng” là một điểm mới quan trọng trong tổng thể phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” được nêu trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam. Điểm mới này thực chất là sự nhận thức sâu sắc, đầy đủ, hoàn chỉnh hơn tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình cụ thể của đất nước hiện nay, đồng thời là sự tổng kết thực tiễn, khái quát thành lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam.

 

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”

 

Hồ Chí Minh không dùng chính xác từ ngữ là “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” như trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, nhưng nội dung cốt lõi trong tư tưởng dân vận của Người đã thể hiện một cách đầy đủ phương châm này.

 

Trong tác phẩm “Dân vận”, Hồ Chí Minh khẳng định, dân vận “trước nhất là phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ ràng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được. Điểm thứ hai là bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên và tổ chức toàn dân ra thi hành. Trong lúc thi hành phải theo dõi, giúp đỡ, đôn đốc, khuyến khích dân. Khi thi hành xong phải cùng với dân kiểm thảo lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng.” Từ sự giải thích này, có thể thấy rõ được phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát”. Cụ thể: (i) “Giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ ràng” - dân biết; (ii) “Bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương” - dân bàn; (iii) “Động viên và tổ chức toàn dân ra thi hành” - dân làm; (iv) “Cùng với dân kiểm thảo lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng” - dân kiểm tra, dân giám sát; (v) “Đảng ta và Chính phủ ta làm việc là làm cho dân chúng. Việc gì cũng vì lợi ích của dân mà làm” - dân thụ hưởng.

 

Mặc dù không trực tiếp nêu lên khái niệm “dân thụ hưởng”, nhưng Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định, nhân dân chính là người thụ hưởng tất cả những thành quả cách mạng. Nội hàm khái niệm “dân thụ hưởng” đã có từ sớm trong tư tưởng Hồ Chí Minh và được phát triển theo quá trình hình thành và phát triển tư tưởng của Người. Từ ham muốn tột bậc làm sao cho nước được độc lập, dân được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc cho đến mong muốn cuối cùng của Hồ Chí Minh “Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới” đều toát lên nội dung cốt lõi là “dân thụ hưởng”.

 

2. Sự phát triển quan điểm của Đảng từ “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đến “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”

 

Sự nhận thức, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận của Đảng Cộng sản Việt Nam là cả một quá trình với những bước phát triển gắn với sự thay đổi của đất nước. Tại Đại hội lần thứ V (năm 1981), Đảng đã đề ra chủ trương “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Ngày 28/11/1984, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa V) ban hành Chỉ thị số 53-CT/TW “Về tăng cường công tác quần chúng của Đảng”, trong đó nhấn mạnh phải thực sự tôn trọng quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, thực hiện tốt khẩu hiệu “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong sản xuất, phân phối cũng như trong tất cả các công tác quan hệ trực tiếp đến quần chúng. Đại hội lần thứ VI (năm 1986) đề ra đường lối đổi mới cơ chế “Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý”, đồng thời khẳng định thực hiện có nề nếp khẩu hiệu “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Văn kiện Đại hội XII cũng khẳng định: Vai trò của nhân dân đã được phát huy trong việc bảo đảm thực thi thực chất, đầy đủ và rộng rãi quyền làm chủ của nhân dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát”. Đại hội XIII đã bổ sung phương châm này: Trong mọi công việc của Đảng và Nhà nước, phải luôn quán triệt sâu sắc quan điểm “dân là gốc”; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 

Việc bổ sung nội dung “dân thụ hưởng” vào phương châm là một điểm mới trong quan điểm của Đảng về dân vận, về thực hành dân chủ, nhằm khẳng định vai trò làm chủ, chủ thể của nhân dân và đích cuối cùng của mọi chủ trương, chính sách, pháp luật là vì lợi ích của nhân dân. Do đó, “dân thụ hưởng” là sự phát triển về chủ trương, quan điểm của Đảng trên cơ sở tổng kết thực tiễn để đúc rút thành lý luận, có ý nghĩa thiết thực, quan trọng.

 

3. Một số giải pháp để tiếp tục thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”

 

Để thực hiện theo tư tưởng Hồ Chí Minh và phương châm của Đảng là “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, (i) cần có sự quyết tâm rất lớn từ nhận thức đến hành động của cả hệ thống chính trị, nhận thức phải thống nhất từ trên xuống dưới, nhất là đối với cơ sở; (ii) cần quán triệt và thực hiện nghiêm túc những nội dung liên quan đến phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện quy chế dân chủ, đẩy mạnh phương châm “dân thụ hưởng”; (iii) cần có chế tài cụ thể để đảm bảo điều kiện thực thi “dân giám sát, dân thụ hưởng”; (iv) cần bồi dưỡng, giáo dục, củng cố, phát huy năng lực của đội ngũ công chức, viên chức trong bộ máy công quyền.

 

Kết luận

 

Thực hiện tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” cũng chính là tiếp tục phát huy sức sống của tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay, phát huy sức mạnh toàn dân tộc để xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

 

 

(Toàn văn bài viết đã được đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 6/2022, trang 37-43).

 

 

 


Các tin đã đưa ngày: