Vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín đối với văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của người Dao ở huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang: Những vấn đề đặt ra

30/07/2022

1. Đặt vấn đề

 

Người Dao ở huyện Hoàng Su Phì là tộc người có đời sống văn hóa, tín ngưỡng phong phú, với nhiều hoạt động được thực hành trong đời sống gắn với chu kỳ đời người và chu kỳ sản xuất nông nghiệp của họ. Những hoạt động của tộc người này được định hướng thông qua các tổ chức và cá nhân có uy tín theo những hình thức và điều kiện mà chính quyền nhận thấy phù hợp. Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín đã góp phần tập hợp được đông đảo đội ngũ những người hoạt động trong lĩnh vực tín ngưỡng dân gian, văn hóa dân gian, nghề thủ công truyền thống vào tổ chức cấp xã, phường quản lý và giữ vai trò kiểm soát các hoạt động cộng đồng qua việc xây dựng các quy chế và các chế tài xử phạt để điều chỉnh các hoạt động này.

 

2. Vài nét về Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín ở tỉnh Hà Giang

 

2.1. Hội Nghệ nhân dân gian

 

Hội Nghệ nhân dân gian đầu tiên của tỉnh Hà Giang được thành lập tại xã Hồ Thầu, huyện Hoàng Su Phì, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy, chính quyền xã, thông qua tổ chức Mặt trận Tổ quốc và Hội Người cao tuổi. Hiện nay, Hội có 92 hội viên thuộc các dân tộc Dao, Tày, Nùng, Hmông, La Chí, Cơ Lao… chia thành 3 nhóm: (i) Nghệ nhân hoạt động trong lĩnh vực tín ngưỡng (các thầy cúng, thầy tào); (ii) Nghệ nhân văn hóa dân gian (thực hành diễn xướng dân gian); (iii) Nghệ nhân làm nghề thủ công truyền thống (rèn, dệt…)

 

2.2. Người có uy tín

 

Theo Quyết định số 1168/QĐ-UBND ngày 15/6/2018, tỉnh Hà Giang đã công nhận 1.972 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2018-2022. Cùng với chiến lược bảo tồn văn hóa nhằm phát triển du lịch của tỉnh Hà Giang, các nghệ nhân và người có uy tín được xác định là lực lượng nòng cốt trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số và có ảnh hưởng lớn trong nhiều lĩnh vực.

 

3. Vai trò của Hội nghệ nhân dân gian và người có uy tín thể hiện qua hoạt động thực tiễn của các thành viên

 

Quan sát thực tế tại huyện Hoàng Su Phì cho thấy, Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín có vai trò quan trọng vào định hướng bảo tồn và phát huy văn hóa trong cộng đồng người Dao nơi đây thông qua các hoạt động như: (i) tổ chức sưu tầm, giữ gìn các làn điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc, những sản phẩm thủ công, mỹ nghệ của dân tộc, động viên các nghệ nhân trao truyền tri thức cho thế hệ sau; (ii) là lực lượng nòng cốt trong việc tham mưu, đề xuất với chính quyền địa phương về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc; (iii) truyền dạy văn hóa truyền thống; (iv) phối hợp với chính quyền địa phương sưu tầm, phục dựng các lễ hội truyền thống của từng dân tộc và tạo nên những nét văn hóa đặc sắc riêng cho tỉnh Hà Giang.

 

4. Vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín thể hiện qua Quy chế hoạt động của Hội

 

Quy chế hoạt động của Hội Nghệ nhân dân gian ở huyện Hoàng Su Phì nói chung và xã Hồ Thầu nói riêng xác định nhiệm vụ của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín là: “Tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với các tầng lớp nhân dân, duy trì, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, bài trừ những hủ tục, tập quán lạc hậu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự xã hội, xây dựng khu dân cư văn hóa, gia đình văn hóa, báo cáo với Thường trực Đảng ủy và Ủy ban nhân dân xã theo định kỳ.”

 

Vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian đã được xác định ngay từ trong đề án thành lập tổ chức này của xã Hồ Thầu, huyện Hoàng Su Phì. Trong quá trình phát triển, nhân rộng mô hình trên toàn tỉnh Hà Giang, vai trò của Hội lại càng được khẳng định và ghi nhận bởi các cơ quan quản lý nhà nước địa phương. Hội Nghệ nhân dân gian đóng vai trò chuẩn hóa và kiểm soát các thực hành nghi lễ của cộng đồng người Dao ở địa phương, giúp chính quyền loại bỏ các hủ tục trong thực hành nghi lễ, giới thiệu những nét đẹp văn hóa của dân tộc Dao với du khách.

 

5. Một số vấn đề đặt ra

 

Từ những nghiên cứu điền dã, tìm hiểu cơ cấu tổ chức, thành phần, quy chế hoạt động, vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín đối với hoạt động văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của người Dao, huyện Hoàng Su Phì, bài viết đặt ra những vấn đề thảo luận để có những đánh giá khách quan, đa chiều về mô hình, tổ chức, hoạt động của tổ chức này đối văn hóa của người Dao ở huyện Hoàng Su Phì nói riêng và văn hóa các dân tộc tỉnh Hà Giang nói chung như sau:

 

- Dưới sự lãnh đạo của chính quyền địa phương, phải chăng các hội viên của Hội đã trở thành cánh tay nối dài trong kiểm soát, quản lý các thực hành nghi lễ của người dân?

 

- Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín có thực sự muốn thay đổi và được quyền quyết định những thay đổi trong các thực hành nghi lễ của họ hay không? Hay các nghệ nhân dân gian phải thực hiện chuẩn hóa các thực hành nghi lễ của cộng đồng theo yêu cầu của chính quyền?

 

- Nghệ nhân dân gian và người có uy tín là những người nắm giữ các kiến thức, kinh nghiệm thực hành nghi lễ của cộng đồng, trong đó có các thực hành nghi lễ tâm linh. Từ trước đến nay người dân rất tin vào họ. Vì vậy, sự tác động của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín sẽ làm thay đổi nhận thức và thực hành nghi lễ của cộng đồng, từ đó tác động đến biến đổi văn hóa của người Dao. Liệu điều này có ảnh hưởng tích cực đến văn hóa của người Dao hay không?

 

- Hội Nghệ nhân dân gian với những cá nhân được lựa chọn theo tiêu chí được chính quyền địa phương xây dựng. Vậy tổ chức này có quyền quyết định các thực hành nghi lễ của cộng đồng hay không, và những quyết định đó có thực sự góp phần gìn giữ và phát triển văn hóa của người Dao hay không?

 

Đây là những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu để có những nhận thức đúng về vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian và người có uy tín đối với việc bảo tồn và phát huy sự đa dạng văn hóa người Dao ở huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang.

 

 

(Toàn văn bài viết đã được đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 6/2022, trang 21-27).

 

 

 


Các tin đã đưa ngày: