Hoạt động thông tin - tư liệu - thư viện Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2025, tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng

27/03/2020

Hoạt động thông tin - tư liệu - thư viện Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2025, tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng

Thiết thực chào mừng, góp phần thực hiện thành công Đại hội đại biểu Đảng bộ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) nhiệm kỳ 2020-2025, tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Chi bộ Viện Thông tin Khoa học xã hội (KHXH) cùng chính quyền, các tổ chức đoàn thể, các phòng công tác và toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động của Viện Thông tin KHXH tiếp tục nỗ lực triển khai các nhiệm vụ chính trị và chuyên môn được giao, đảm bảo tiến độ và chất lượng công việc trên tất cả các lĩnh vực theo chức năng nhiệm vụ, đặc biệt là hoạt động thông tin - tư liệu - thư viện.

 

 

Xác định được vai trò và tầm quan trọng của hệ thống thông tin - tư liệu - thư viện đối với công tác quản lý điều hành, nghiên cứu khoa học và đào tạo, những năm gần đây, Viện Hàn lâm đã tập trung đầu tư nhiều dự án tăng cường năng lực, tạo nền tảng quan trọng bước đầu về hạ tầng công nghệ phần cứng, công nghệ thông tin (CNTT) và số hóa, phần mềm quản trị thư viện, hình thành cơ sở dữ liệu (CSDL) chung cho hệ thống thư viện Viện Hàn lâm theo mô hình thư viện trung tâm (là Thư viện KHXH do Viện Thông tin KHXH quản lý) - các thư viện thành viên (là thư viện các viện chuyên ngành), khẳng định sự vượt trội trong hệ thống các tổ chức thông tin - thư viện trong nước.

 

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc vài nét về hệ thống thư viện Viện Hàn lâm, các dự án đầu tư tăng cường năng lực cho hệ thống thư viện Viện Hàn lâm giao cho Viện Thông tin KHXH là chủ đầu tư, các dự án đầu tư tăng cường năng lực cho thư viện do Học viện KHXH và các viện nghiên cứu khác là chủ đầu tư. Các dự án này là những điểm nhấn quan trọng trong nỗ lực hướng đích xây dựng hệ thống thư viện hiện đại, đồng bộ của Viện Hàn lâm; đồng thời ghi nhận một trong số những thành tựu của Viện Thông tin KHXH nói riêng, Viện Hàn lâm nói chung đóng góp vào việc hoàn thành Nghị quyết Đại hội XVIII của Đảng bộ Viện Hàn lâm, Nghị quyết Đại hội Đảng XII, đóng góp vào sự nghiệp phát triển đất nước thời kỳ đổi mới.

 

 

1. Vài nét về hệ thống thư viện Viện Hàn lâm

 

Hệ thống thư viện Viện Hàn lâm bao gồm 33 thư viện của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm, trong đó Thư viện KHXH và thư viện của Viện KHXH vùng Nam Bộ là hai thư viện tổng hợp có quy mô lớn về số lượng tài liệu.

 

Hệ thống thư viện Viện Hàn lâm rất phong phú về dạng tài liệu, sở hữu hầu hết các dạng tài liệu trên thế giới như sách các ngữ (Việt, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Hán cổ, Nhật Bản cổ, dân tộc thiểu số…), báo - tạp chí, sắc phong, tranh ảnh, đĩa hát, bản đồ, microfilm, microfiche, phim kính, phim đèn chiếu và phim tấm, bản vẽ, bản rập bia… Giá trị tài liệu của hệ thống thư viện Viện Hàn lâm, nhất là tài liệu cổ, quý, hiếm được kế thừa từ Trường Viễn Đông Bác Cổ (EFEO), đã được khẳng định qua sự quan tâm của các tổ chức, người dùng tin ở trong và ngoài nước. Nhằm bảo quản bản gốc và nâng cao khả năng tiếp cận nội dung tài liệu dưới dạng điện tử, hệ thống thư viện Viện Hàn lâm đã tiến hành số hóa các bộ sưu tập tài liệu quý như sách cổ, bản đồ, tài liệu viết tay bằng chữ Hán cổ, Hán Nôm, ảnh, microfilm, bản chép tay các tài liệu nghiên cứu của các nhà nghiên cứu thuộc nhiều thế hệ tại các Viện nghiên cứu chuyên ngành.

 

Bên cạnh các loại hình tài liệu truyền thống, hệ thống thư viện Viện Hàn lâm đồng thời đa dạng hóa loại hình tài liệu phục vụ nghiên cứu thông qua bổ sung sách điện tử và CSDL trực tuyến của các nhà xuất bản nước ngoài như CSDL sách Springer Nature về chủ đề KHXH và nhân văn (truy cập không hạn chế tại Thư viện KHXH và truy cập từ xa qua ID cho toàn bộ cán bộ Viện Hàn lâm), CSDL Proquest Central (truy cập không hạn chế tại Thư viện KHXH và truy cập từ xa có giới hạn).

 

 

2. Các dự án đầu tư tăng cường năng lực cho hệ thống thư viện Viện Hàn lâm giao cho Viện Thông tin KHXH là chủ đầu tư

 

Nhằm mục tiêu hiện đại hóa hoạt động của hệ thống thư viện Viện Hàn lâm theo hướng tập trung, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu và phục vụ nghiên cứu, tăng cường kết nối và chia sẻ nguồn tin trong và ngoài hệ thống, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dùng tin và xã hội nói chung, thực hiện các mục tiêu chiến lược phát triển và hội nhập quốc tế của Viện Hàn lâm trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0, từ năm 2011, Viện Hàn lâm đã tập trung đầu tư một số dự án tăng cường năng lực cho hệ thống thư viện Viện Hàn lâm. Viện Thông tin KHXH là đơn vị đi đầu và đã có những bước tiến mới quan trọng trong đẩy mạnh ứng dụng CNTT đối với hoạt động thông tin - thư viện của Viện Hàn lâm bằng việc chủ động xây dựng các dự án tăng cường năng lực, hiện đại hóa hệ thống thư viện Viện Hàn lâm theo mô hình thư viện trung tâm - thành viên, trong đó Thư viện KHXH đóng vai trò là thư viện trung tâm, các thư viện khác trong hệ thống là thư viện thành viên, bao gồm: (i) dự án “Nâng cao chất lượng quản lý và phục vụ khai thác các kho tư liệu tại Thư viện KHXH - Viện Thông tin KHXH” thực hiện năm 2011-2012; (ii) dự án “Xây dựng Thư viện điện tử - Thư viện số - Ngân hàng dữ liệu Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam” thực hiện năm 2015-2018; và (iii) dự án “Xây dựng và phát triển ngân hàng dữ liệu cho hệ thống thư viện điện tử - thư viện số tập trung của Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam” thực hiện năm 2018-2019. Một số kết quả của các hạng mục đầu tư chính:

 

2.1. Về hạ tầng CNTT và thiết bị hoạt động nghiệp vụ thư viện

 

- Hệ thống máy chủ, máy trạm và hạ tầng mạng, đảm bảo cơ sở vật chất hiện đại phục vụ cho công tác quản lý, vận hành hoạt động của thư viện.

 

- Hệ thống phần mềm nền tảng dịch vụ thư viện điện tử Sierra (phiên bản được phát triển từ phần mềm quản trị thư viện điện tử tích hợp Millennium) với các tính năng đáp ứng việc quản trị toàn bộ các hoạt động của thư viện điện tử tích hợp theo mô hình một thư viện trung tâm và các thư viện thành viên; phần mềm thư viện số CONTENTdm; cổng tìm kiếm tài nguyên tập trung Worldcat Discovery và các phần mềm bản quyền hệ điều hành.

 

 

- Các trang thiết bị số hóa chuyên dụng và thiết bị lưu trữ dung lượng lớn cho tất cả các thư viện thuộc Viện Hàn lâm (2 máy scan microfilm, 2 máy scan robot hiện đại nhất, 1 máy scan A0, 30 máy scan A2, A3), khẳng định sự vượt trội về số lượng, về tính đồng bộ và hiện đại của hệ thống trang thiết bị số hóa chuyên dụng ở Việt Nam.

 

- Các trang thiết bị phục vụ công tác bảo quản, phục chế tài liệu; các máy tính để bàn, máy in, đầu đọc mã vạch, thiết bị kiểm kê kho cầm tay phục vụ cho công tác tra cứu và nghiệp vụ thư viện.

 

 

2.2. Về xây dựng Thư viện điện tử với nền tảng CSDL dùng chung

 

- Xây dựng ngân hàng dữ liệu tập trung của toàn Viện Hàn lâm với 1.245.247 biểu ghi đưa lên trang tìm kiếm OPAC của phần mềm Sierra, giúp cho bạn đọc ở mọi nơi, mọi lúc có thể truy cập vào trang web OPAC để tra cứu, tìm kiếm tài liệu có trong hệ thống thư viện của Viện Hàn lâm (opac.vass.gov.vn). Đặc biệt là các cán bộ thư viện thành viên thực hiện xử lý và cập nhật dữ liệu trực tiếp lên phần mềm Sierra cho hệ thống CSDL dùng chung của Viện Hàn lâm thay vì xử lý và quản lý phân tán như trước đây, tránh được sự trùng lặp CSDL giữa các thư viện thành viên.

 

- Gần 40.000 biểu ghi thư mục đã được hiệu đính theo chuẩn quốc tế và đưa lên phần mềm tìm kiếm tập trung Worldcat Discovery có khả năng tìm kiếm và truy cập đến 2 tỷ tài liệu của 74.000 thư viện và các nhà cung cấp nội dung trên thế giới, tham gia vào hệ thống Trung tâm thư viện máy tính trực tuyến (OCLC - Hoa Kỳ) để tăng cường tiếp cận thông tin đồng thời quảng bá cho nguồn tài liệu quý của Thư viện KHXH.

 

 

2.3. Về thư viện số

 

­- Viện Thông tin KHXH phối hợp với Công ty IDT đã xây dựng thành công giao diện Thư viện số cho hệ thống thư viện của Viện Hàn lâm với địa chỉ truy cập https://thuvienkhxh-vass.contentdm.oclc.org/digital/custom/home. Đây là nền tảng để các thư viện thành viên chủ động tải nguồn tài nguyên số của mình lên hệ thống.

 

- Chuẩn hóa xử lý cập nhật dữ liệu nguồn tài nguyên số trên cơ sở sử dụng chung phần mềm Thư viện số CONTENTdm, giúp cho các thư viện thuộc Viện Hàn lâm có thể chia sẻ các tài liệu với gần 3.000 thư viện trên thế giới đang sử dụng CONTENTdm.

 

- Triển khai số hóa khoảng 7 triệu trang tài liệu tại các đơn vị thụ hưởng dự án, tập trung theo thứ tự ưu tiên, trước hết là các tài liệu cổ, quý hiếm, đang trong tình trạng hư hại, tài liệu chuyên biệt, tài liệu nội sinh. Một phần nguồn tài nguyên số này đã được Thư viện KHXH đưa lên phần mềm thư viện số phục vụ tra cứu.

 

- Mua CSDL trực tuyến sách chuyên ngành KHXH của Nhà xuất bản Springer Nature.

 

 

2.4. Về đào tạo, tập huấn nâng cao nghiệp vụ thư viện

 

- Biên soạn Bộ Từ khóa KHXH & Nhân văn và Bộ tài liệu hướng dẫn Nghiệp vụ thư viện, theo đó, quy trình xử lý tài liệu để xây dựng CSDL dùng chung theo cùng một nguyên tắc, một chuẩn thống nhất trong toàn hệ thống thư viện Viện Hàn lâm.

 

- Trong giai đoạn 2016-2017, tập huấn nghiệp vụ cách sử dụng, vận hành thiết bị số hóa và phần mềm thư viện điện tử, thư viện số. Trong giai đoạn 2018-2019, thực hiện 7 khóa tập huấn chuyên sâu các chuẩn nghiệp vụ quốc tế thống nhất trong tạo lập CSDL chung cho tất cả 32 thư viện thành viên.

 

 

3. Các dự án đầu tư tăng cường năng lực cho thư viện do Học viện KHXH và các viện nghiên cứu khác là chủ đầu tư

 

- Viện KHXH vùng Nam Bộ: (i) dự án “Tăng cường năng lực hạ tầng CNTT nhằm nâng cao năng lực hoạt động của Thư viện KHXH tại Viện KHXH vùng Nam Bộ” thực hiện năm 2017-2018, tập trung xây dựng hệ thống máy chủ, hệ thống mạng, hệ thống an ninh an toàn dữ liệu, trang bị hệ thống máy số hóa tài liệu, hệ thống quản lý tài liệu bằng từ tính, giấy phép sử dụng phần mềm nền tảng dịch vụ thư viện điện tử Sierra và số hóa hơn 800.000 trang tài liệu; và (ii) dự án “Tăng cường trang thiết bị phục vụ việc lưu trữ, bảo quản tài liệu tại Viện KHXH vùng Nam Bộ” thực hiện năm 2019-2021, đầu tư các hạng mục phục vụ lưu trữ và bảo quản tài liệu như thiết bị ghi và xử lý microfilm, hệ thống phòng cháy, chữa cháy, mua giấy phép sử dụng phần mềm thư viện số CONTENTdm.

 

- Viện Nghiên cứu Hán Nôm: dự án “Tăng cường năng lực để nâng cao khả năng bảo tồn và lưu trữ tư liệu Hán Nôm tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm” thực hiện năm 2017-2018, tập trung đầu tư các trang thiết bị số hóa chuyên dụng, các trang thiết bị phục vụ phục chế, tu bổ các tư liệu đã xuống cấp, hạ tầng CNTT, hệ thống phòng cháy, chữa cháy, nâng cấp và mở rộng không gian lưu trữ tư liệu cổ, xây dựng về nội dung cho khu bảo quản chuyên đề đối với những tài liệu đặc biệt quý hiếm, khu bảo quản chuyên biệt đối với các bộ sưu tập cá nhân được cung hiến vào Viện, xây dựng phương án bảo tồn về nội dung và lưu trữ cho hệ tài liệu mộc bản...

 

 

- Học viện KHXH: (i) một hợp phần của dự án “Tăng cường năng lực nghiên cứu và đào tạo sau đại học tại Học viện KHXH” thực hiện năm 2017-2018, đầu tư trang bị hệ thống máy tính phục tra cứu tài liệu, luận án, luận văn, hệ thống quản lý tài liệu bằng từ tính, hệ thống mượn trả tài liệu tự động; và (ii) một hợp phần của dự án “Tăng cường năng lực nghiên cứu và đào tạo sau đại học tại cơ sở Học viện KHXH thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk” thực hiện năm 2019-2020, đầu tư các trang thiết bị phục vụ hoạt động của phòng trưng bày luận văn và tra cứu tài liệu như hệ thống an ninh công nghệ RFID, chip gắn tài liệu…

 

- Viện KHXH vùng Trung Bộ: dự án “Tăng cường năng lực nghiên cứu tại Viện KHXH vùng Trung Bộ” thực hiện năm 2019-2020, tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng vật chất cho phòng đọc tài liệu và công nghệ như hệ thống máy chủ, hệ thống tường lửa.

 

- Viện KHXH vùng Tây Nguyên: dự án “Tăng cường năng lực nghiên cứu và hiện đại hóa công tác thư viện tại Viện KHXH Vùng Tây Nguyên” thực hiện năm 2019-2020, đầu tư hệ thống máy chủ, hệ thống tường lửa, hệ thống quản lý sách bằng công nghệ RFID, hệ thống số hóa tài liệu chuyên dụng, hệ thống camera giám sát tài liệu và phòng đọc tư liệu.

 

Các dự án đầu tư riêng biệt này được chú trọng đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất về trang thiết bị nghiệp vụ thư viện và phần mềm quản trị thư viện điện tử, thư viện số đã được đầu tư trong các dự án thư viện do Viện Thông tin KHXH là chủ đầu tư.

 

 

4. Kết luận

 

Xây dựng thư viện điện tử, thư viện số theo mô hình thư viện trung tâm - thư viện thành viên là hướng phát triển phù hợp với hệ thống thư viện Viện Hàn lâm, tích hợp được nguồn lực tài nguyên thông tin số có giá trị về KHXH từ các đơn vị để trở thành nguồn lực tổng hợp, tránh việc bổ sung và số hóa tài liệu trùng lặp. Các nguồn lực thông tin được chuẩn hóa, quản lý thống nhất trong hệ thống thư viện điện tử - thư viện số dùng chung, tiết kiệm được kinh phí trong hoạt động quản lý tài liệu, nâng cao được khả năng, chất lượng khai thác và trình độ nghiệp vụ cho cán bộ thư viện trong toàn hệ thống. Hệ thống CSDL thư mục và CSDL số hóa được tạo lập, trở thành công cụ trao đổi, phổ biến thông tin KHXH phục vụ công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu và đào tạo, đồng thời giới thiệu, quảng bá ra quốc tế thông qua hệ thống tìm tin Worldcat Discovery. Với yêu cầu phát triển và hội nhập, với nguồn tài nguyên về KHXH đa dạng, phong phú và giá trị hiện đang lưu giữ, hệ thống thư viện Viện Hàn lâm còn cần được tiếp tục đầu tư tập trung để nâng tầm vai trò của hệ thống thông tin - thư viện cấp quốc gia về KHXH./.

 

 

 

 

-VTT-

 

 

 


Các tin đã đưa ngày: