Tọa đàm khoa học: Đời sống tôn giáo của đồng bào Mông ở Việt Nam

11/08/2018

Tọa đàm khoa học: Đời sống tôn giáo của đồng bào Mông ở Việt Nam
Ngày 9/8/2018, tại trụ sở 1B Liễu Giai, Viện Thông tin KHXH đã tổ chức buổi tọa đàm khoa học “Đời sống tôn giáo của đồng bào Mông ở Việt Nam” do diễn giả, PGS.TS. Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ nhiệm Khoa Triết học, trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) trình bày. Tham dự buổi tọa đàm có các nghiên cứu viên thuộc Khối Thông tin cùng nhiều cán bộ có quan tâm.

Bài thuyết trình dựa trên những kết quả nghiên cứu của đề tài “Nghiên cứu đánh giá xu hướng tín ngưỡng của cộng đồng dân tộc Mông theo đạo Tin lành và một số hiện tượng tôn giáo mới vùng Tây Bắc”, mã số KHCN-TB.13X/13-18, do PGS.TS. Nguyễn Quang Hưng là chủ nhiệm đề tài, trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) là cơ quan chủ trì thực hiện.

 

 

Tại buổi tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Quang Hưng đã khái quát về sự phát triển của cộng đồng người Mông trên thế giới và ở Việt Nam. Trong đó, cộng đồng người Mông ở Trung Quốc hiện nay đông nhất (khoảng 9,6 triệu người), sinh sống tập trung ở các tỉnh Quý Châu và Vân Nam. Đứng thứ hai là cộng đồng người Mông ở Việt Nam (khoảng 1,14 triệu người), tập trung ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Ngoài ra, cộng đồng người Mông còn sinh sống ở Lào (khoảng 600 nghìn người), ở Mỹ (khoảng 300 nghìn người), và ở các nước Thái Lan, Myanmar, Pháp, Australia và Argentina, với quy mô dân số nhỏ hơn.

 

Theo diễn giả, thiết chế căn bản của xã hội người Mông là dòng họ, bao gồm Giàng, Hờ (Hầu), Vàng (Vương), Lầu (Lồ, Lù, Lục), Sồng (Sùng, Hùng), Lý, Tràng, Phàng, Vừ, Hàng (Hạ, Hạng), Mã (Ma) và mỗi dòng họ thờ một vật tổ. Người Mông có nhiều nghi lễ liên quan đến dòng họ, tiêu biểu nhất là lễ cúng Thần lửa (Thi su) và lễ hội Gầu tào. Lễ Thi su là lễ cúng chung của dòng họ, khi trong họ xảy ra cháy nhà hoặc có người chết do tai nạn. Lễ hội Gầu tào là lễ tạ ơn trời đất, thần linh thổ địa đã đáp ứng lời thỉnh cầu, ước nguyện ban cho con trai nối dõi tông đường, chăm sóc tổ tiên.

 

 

Các nghi lễ, thủ tục trong cưới xin của người Mông đều có sự tham gia của dòng họ, nổi bật là vai trò của ông cậu. Sự thành công của cuộc hôn nhân (cưới cháu gái) do ông cậu quyết định. Sự ưa chuộng quan hệ hôn nhân con cô - con cậu, con dì - con già dẫn đến tục lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

 

Khi gia đình, dòng họ có người chết, dòng họ giúp đỡ thực hiện các phong tục liên quan tang ma. Trưởng họ có trách nhiệm phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong họ. Nhạc cụ quan trọng nhất trong đám ma của người Mông là cây khèn. Đồng bào Mông kiêng thổi khèn trong nhà lúc bình thường, chỉ thổi khèn trong nhà khi có người chết.

 

Theo PGS.TS. Nguyễn Quang Hưng, đời sống tôn giáo của người Mông khá phức tạp, có những nghịch lý gây tranh cãi trong giới nghiên cứu. Một mặt, người Mông là những người theo vạn vật hữu linh, đa thần giáo. Vì vậy, trong tâm trí người Mông không có vị thần nào chủ lưu, hoàn toàn chi phối các vị thần còn lại. Người Mông không có cơ sở thờ tự riêng, cũng không có cơ sở thờ tự cho cả cộng đồng làng bản. Mặt khác, người Mông rất sùng tôn giáo, thậm chí có thể khẳng định họ còn mang nặng tâm thức tôn giáo nguyên thủy. Tôn giáo chi phối mọi lĩnh vực trong đời sống tinh thần của họ. Người Mông quan niệm thần của “giao” (bản) chi phối cuộc sống của cộng đồng “giao”. Người trong “giao” khỏe mạnh, được mùa, gia súc đông đúc là nhờ thần phù hộ. Ngược lại, gia súc bị dịch bệnh, người bị tai nạn là do có người hành động vô lễ với thần, như chặt cây trong rừng cấm, phá phách nơi thần ở…

 

 

Tính gia trưởng trong gia đình người Mông truyền thống thể hiện khá rõ nét ở vai trò chủ đạo của người đàn ông trong việc cúng tổ tiên, cúng ma của gia đình, dòng họ. Mọi tài sản trong gia đình người Mông, trên danh nghĩa, đều do người đàn ông nắm giữ. Người chủ gia đình quản lý của cải, nương rẫy, trâu bò, công cụ lao động, và có quyền phân chia tài sản cho các con ra ở riêng. Người đàn ông là người đảm nhận các công việc nặng nhọc trong sản xuất như chặt cây, đánh đá, tạo bờ cho ruộng, đốn gỗ, vận chuyển gỗ từ rừng về nhà để làm nhà mới. Người đàn ông cũng trực tiếp lo toan mọi việc như tổ chức hôn nhân cho con cái, thờ cúng tổ tiên. Còn người phụ nữ phải tuân thủ, chăm chỉ làm việc, tuyệt đối phục tùng chồng và gia đình nhà chồng.

 

Những nội dung khác của buổi thuyết trình xoay quanh huyền thoại về một vương quốc Mông; mối thù truyền kiếp của người Mông chống lại người Hán; việc xưng vua của người Mông; quan niệm mơ hồ của người Mông về lãnh thổ; tập tính di cư; tục cướp vợ và đời sống hôn nhân; truyền thống canh tác và ẩm thực; thầy pháp sư/thầy cúng Chí Nếnh và một số điều kiêng kỵ trong đời sống tinh thần của người Mông…

 

 

Bàn về nguyên nhân theo đạo Tin lành của một bộ phận người Mông, diễn giả đã chỉ ra một số căn nguyên bên trong và bên ngoài. Trước hết là sự tồn tại của một số điểm tương đồng trong vũ trụ quan, trong giáo lý Kito và đạo lý của người Mông. Hai là các nhà truyền đạo phương Tây đã có những phương pháp truyền đạo hiệu quả dựa trên những nghiên cứu của họ về phong tục tập quán, tổ chức xã hội của người Mông. Ba là trong bối cảnh đa phần người Mông sống trên vùng núi cao, hiểm trở, đời sống kinh tế khó khăn, cơ sở hạ tầng thấp kém, việc theo đạo Tin lành giúp giảm nhiều sự tốn kém trong các nghi lễ, tập tục. Bốn là trình độ dân trí thấp, tỷ lệ mù chữ cao. Năm là tâm lý lịch sử đặc thù của người Mông, luôn có nhu cầu có thủ lĩnh, có cứu tinh. Và sáu là một bộ phận người Mông đánh mất niềm tin vào cuộc sống hiện tại, vào đời sống tâm linh cũng như văn hóa truyền thống cả ngàn năm của dân tộc mình. Nói cách khác, sự suy yếu của các tôn giáo và giá trị văn hóa truyền thống là khoảng trống tâm linh, là nguyên nhân căn bản nhất dẫn tới việc đạo Tin lành không gặp nhiều khó khăn trong việc truyền bá vào cộng đồng dân tộc người Mông.

 

Nội dung bài thuyết trình đã nhận được nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận của các đại biểu tham dự tọa đàm. Buổi tọa đàm đã thành công tốt đẹp, mang lại nhiều kiến thức bổ ích và lý thú trong lĩnh vực nghiên cứu văn hóa và tôn giáo.

 

 

 

 

-SH-

 

 


Các tin đã đưa ngày: