Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ Niên giám Thông tin Khoa học xã hội Tập 22

tại buổi làm việc

Hội đồng nghiệm thu do PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH làm Chủ tịch Hội đồng. Các chuyên gia phản biện, thành viên Hội đồng gồm PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm (Viện Nghiên cứu Văn hóa), PGS.TS. Nguyễn Thị Thúy Nga (Viện Nhà nước và Pháp luật), PGS.TS. Nguyễn Thanh Tùng (Đại học Sư phạm Hà Nội) và PGS.TS. Nguyễn Duy Lợi (Viện Thông tin KHXH).

Tham dự chương trình nghiệm thu có Bộ phận Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Phòng Hành chính - Tổng hợp; chủ nhiệm nhiệm vụ và các thành viên tham gia thực hiện.

Thay mặt nhóm thực hiện nhiệm vụ, ThS. Ngô Thị Mai Diên đã trình bày vắn tắt tính cấp thiết của nhiệm vụ, tổng quan tình hình nghiên cứu, mục tiêu, đối tượng, phạm vi, phương pháp tổng quan; đặc biệt là kết quả tổng quan những vấn đề nổi bật trong năm 2025-2026 ở các lĩnh vực nghiên cứu: quan hệ quốc tế, tôn giáo học, kinh tế học, xã hội học, nhà nước và pháp luật, văn hóa, văn học, ngôn ngữ học, trí tuệ nhân tạo (AI) và thông tin - thư viện ở Việt Nam.

Kết quả tổng quan của nhiệm vụ được thể hiện qua 10 chuyên đề. Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu về ứng dụng kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn” phân tích sự chuyển dịch mang tính hệ thống từ việc số hóa tư liệu thuần túy sang nghiên cứu dựa trên dữ liệu số; khái quát các xu hướng ứng dụng đa dạng của AI như một công cụ, một đối tác đắc lực trong tổng quan tài liệu, đo lường và mô phỏng xã hội; đồng thời bóc tách các rủi ro về “ảo giác”, hiện tượng hộp đen, các thách thức về đạo đức, liêm chính nghiên cứu; qua đó đề xuất khung quản trị thích ứng và các định hướng chiến lược cho Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu quốc tế ở Việt Nam năm 2025-2026” phân tích sự chuyển dịch từ ngoại giao truyền thống sang ngoại giao số và ngoại giao công nghệ; làm rõ các yếu tố tác động, xu hướng toàn cầu và đúc rút bài học thực tiễn từ mô hình “chủ quyền số” cùng chiến lược ngoại giao đa tầng của Trung Quốc nhằm gợi mở hàm ý chính sách. Chuyên đề đồng thời khái quát các cơ hội và thách thức trong hợp tác an ninh mạng toàn cầu; định vị vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc trong thiết lập chuẩn tắc ứng xử; đồng thời cập nhật nhận thức mới về ngoại giao công nghệ, chủ quyền dữ liệu và các giải pháp chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia từ gốc.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu tôn giáo học ở Việt Nam năm 2025-2026” cho thấy một bức tranh sinh động về quá trình tôn giáo tích cực nhập thế, tương tác và không ngừng thích nghi với các biến động thời đại thông qua hai nội dung trọng tâm là vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái và mối quan hệ với AI.

Quang cảnh buổi nghiệm thu

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu xã hội học ở Việt Nam năm 2025-2026” đặt việc nghiên cứu về người cao tuổi và giới trẻ vào mối quan hệ gắn kết với thị trường lao động, thiết chế gia đình, y tế, không gian số và các chính sách phát triển bền vững. Việc đặt các vấn đề này vào cùng một góc nhìn không chỉ giúp nhận diện rõ những thách thức về an sinh, chăm sóc và bất bình đẳng, mà còn là cơ sở thực tiễn để hoạch định các chính sách xã hội dài hạn, nhằm bảo đảm sự phát triển bao trùm, hài hòa giữa các thế hệ và nâng cao chất lượng cuộc sống trong bối cảnh hiện nay.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu kinh tế ở Việt Nam năm 2025-2026” tập trung vào ba trụ cột chính: (i) phát triển kinh tế tư nhân với vai trò là động lực quan trọng của tăng trưởng; (ii) chuyển đổi số và ứng dụng AI với tính cách là công cụ thúc đẩy đổi mới mô hình sản xuất, kinh doanh; (iii) tái cấu trúc chuỗi cung ứng trước những biến động địa chính trị toàn cầu nhằm nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước những thách thức trong giai đoạn hiện nay.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu chính sách pháp luật ở Việt Nam năm 2025-2026” gồm ba nội dung: (i) hoàn thiện chính sách pháp luật phát triển kinh tế tư nhân; (ii) hoàn thiện khung pháp lý về AI và chuyển đổi số; (iii) hoàn thiện pháp luật về hội nhập kinh tế quốc tế. Chuyên đề nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch vai trò của thể chế từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đặt ra yêu cầu cấp bách phải thiết lập một khung pháp lý toàn diện, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế; đồng thời đòi hỏi hệ thống pháp luật Việt Nam phải tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm thực thi hiệu quả các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu văn hóa ở Việt Nam năm 2025-2026” tập trung vào ba nội dung chính: giới trong triết học và văn hóa, số hóa di sản văn hóa và phát triển thị trường nghệ thuật biểu diễn ở Việt Nam hiện nay.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu văn học ở Việt Nam năm 2025-2026” nhận diện ba hướng nghiên cứu nổi bật gồm nghiên cứu văn học gắn với quốc gia - dân tộc, nghiên cứu giới và nữ quyền, cùng sự bứt phá của phê bình sinh thái.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong nghiên cứu ngôn ngữ học ở Việt Nam năm 2025-2026” chú trọng bốn chủ đề trọng tâm: nghiên cứu về tiếng Việt; nghiên cứu về ngôn ngữ dân tộc thiểu số và tiếng địa phương; nghiên cứu về dạy và học ngoại ngữ; nghiên cứu về AI, công nghệ ngôn ngữ và mô hình ngôn ngữ lớn.

Chuyên đề “Tổng quan một số vấn đề nổi bật trong lĩnh vực thông tin - thư viện ở Việt Nam năm 2025-2026” nêu bật hai xu hướng chủ đạo định hình sự phát triển của ngành thông tin - thư viện trong giai đoạn 2025-2026: tiến trình chuyển đổi số toàn diện và làn sóng ứng dụng AI tạo sinh.

Sau khi nghe ý kiến nhận xét của các Ủy viên phản biện, Ủy viên Hội đồng, PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Chủ tịch Hội đồng phát biểu kết luận ghi nhận những nỗ lực của nhóm nghiên cứu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chỉ rõ những kết quả đã đạt được và một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, chỉnh sửa, hoàn thiện các chuyên đề.

Nhiệm vụ được Hội đồng nghiệm thu đánh giá xếp loại Khá. Kết quả tổng quan của nhiệm vụ sau khi chỉnh sửa, hoàn thiện theo góp ý của Hội đồng sẽ được xuất bản dưới dạng sách tham khảo trong năm 2027.

-VTT-