Sau bốn thập niên Đổi mới (1986-2026), Nguyễn Minh Châu vẫn được khẳng định là một trong những tác gia có ảnh hưởng sâu rộng đối với tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam. Bài viết làm rõ vai trò mở đường của Nguyễn Minh Châu trong sự chuyển đổi tư duy nghệ thuật từ văn học sử thi sang tư duy hiện thực, từ văn học minh họa sang khám phá chiều sâu số phận con người. Đồng thời, bài viết phân tích quá trình tiếp nhận và diễn giải di sản Nguyễn Minh Châu trong nghiên cứu văn học suốt 40 năm qua, từ đó khẳng định những đóng góp to lớn của ông trên các phương diện tư tưởng nghệ thuật, quan niệm về con người và cách tân tự sự. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần hệ thống hóa các thành tựu nghiên cứu về Nguyễn Minh Châu mà còn làm rõ vị trí của ông như một chủ thể kiến tạo quan trọng trong tiến trình đổi mới và hiện đại hóa văn học Việt Nam hiện đại.