Buổi làm việc có sự tham dự của các Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm: TS. Đặng Xuân Thanh và PGS.TS. Nguyễn Đức Minh; Trưởng các nhóm nghiên cứu cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia tham gia trực tiếp vào hoạt động tư vấn chính sách của Viện Hàn lâm. Đây cũng là cuộc họp toàn thể đầu tiên của ba nhóm kể từ khi được thành lập theo Quyết định số 1657/QĐ-KHXH ngày 12/12/2025 nhằm đánh giá kết quả bước đầu và định hướng hoạt động trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại buổi làm việc, TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh: thế giới, khu vực và Việt Nam đang đứng trước những “bước ngoặt” mang tính thời đại, với nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Trong bối cảnh đó, Viện Hàn lâm cũng đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng về vị trí, vai trò và chức năng nhiệm vụ theo Quyết định số 12-QĐ/TW ngày 30/3/2026 của Bộ Chính trị, trở thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Điều này khẳng định rõ hơn vai trò của Viện trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định và hoàn thiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Theo đó, hoạt động của các nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách không chỉ dừng ở nghiên cứu học thuật mà phải chuyển mạnh sang tư duy tham mưu chiến lược, gắn chặt với yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương. Ba nhóm nghiên cứu gồm: nhóm kinh tế - xã hội, nhóm chính trị - xã hội - pháp luật và nhóm quốc tế đã được xác định là lực lượng nòng cốt của Viện Hàn lâm, trực tiếp tham gia vào quá trình này.

Báo cáo tại buổi làm việc cho thấy, sau thời gian ngắn đi vào hoạt động, ba nhóm nghiên cứu đã từng bước hình thành cơ chế tổ chức, phương thức làm việc và bước đầu tạo ra các sản phẩm tư vấn chính sách. Cụ thể, trong Quý I năm 2026, Viện Hàn lâm đã tiếp nhận hơn 40 báo cáo tư vấn chính sách, trong đó có 18 báo cáo được thẩm định và gửi tới các cơ quan có thẩm quyền. Trong đó, ba nhóm nghiên cứu đóng góp 7 báo cáo được gửi đi, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng số sản phẩm tư vấn của toàn Viện Hàn lâm.

Nhóm nghiên cứu kinh tế - xã hội tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng chủ lực, duy trì các báo cáo định kỳ phục vụ trực tiếp Phiên họp thường kỳ của Chính phủ, phân tích tình hình, dự báo xu hướng và đề xuất giải pháp điều hành.

Nhóm nghiên cứu quốc tế đã nhanh chóng triển khai hoạt động, xây dựng các báo cáo phân tích tình hình quốc tế hàng tháng, kịp thời nhận diện các biến động địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và tác động đối với Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu chính trị - xã hội - pháp luật bước đầu hình thành cơ chế tổ chức theo hướng chuyên sâu và liên ngành, xác định rõ chức năng không chỉ phân tích mà còn phải nhận diện vấn đề chính sách, đánh giá rủi ro và đề xuất phương án điều chỉnh, hoàn thiện thể chế.

Có thể thấy, sự ra đời và hoạt động của ba nhóm nghiên cứu đã góp phần quan trọng trong việc tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn hoạch định chính sách, qua đó nâng cao vị thế của Viện Hàn lâm trong hệ thống các cơ quan tư vấn chiến lược của Đảng và Nhà nước.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, báo cáo của các Trưởng nhóm nghiên cứu và các trao đổi của đại biểu cũng chỉ ra nhiều hạn chế, bất cập cần sớm khắc phục như: tỷ lệ báo cáo đạt yêu cầu và được gửi đi còn thấp so với tổng số sản phẩm, cho thấy chất lượng tư vấn chính sách chưa đồng đều và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đặt ra.

Một số báo cáo còn nặng về tính học thuật, chưa đi thẳng vào vấn đề, thiếu tính ngắn gọn, rõ ràng và chưa thể hiện rõ các kiến nghị chính sách cụ thể. Năng lực dự báo còn hạn chế, chủ yếu dựa vào phương pháp chuyên gia, chưa có nhiều mô hình phân tích hiện đại.

Đáng chú ý, vấn đề dữ liệu tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Các nhóm nghiên cứu chủ yếu sử dụng dữ liệu thứ cấp, trong khi thiếu các nguồn dữ liệu sơ cấp kịp thời, ảnh hưởng đến độ tin cậy và tính thực chứng của các khuyến nghị chính sách.

Ngoài ra, cơ chế phối hợp, quy trình chuẩn hóa sản phẩm cũng như cơ chế động viên, khuyến khích các chuyên gia tham gia vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa tạo được động lực đủ mạnh cho hoạt động tư vấn chính sách.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Giáo sư, Chủ tịch Lê Văn Lợi nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các nhóm nghiên cứu trong bối cảnh mới; đồng thời khẳng định, nhiệm vụ cốt lõi của các nhóm nghiên cứu là cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định và hoàn thiện chính sách, tham gia đánh giá việc thực thi chính sách trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Để đáp ứng yêu cầu đó, các sản phẩm tư vấn chính sách phải bảo đảm ba tiêu chí: kịp thời, đúng và trúng nhằm đáp ứng nhanh các vấn đề nổi lên trong thực tiễn, dựa trên cơ sở khoa học, dữ liệu tin cậy, qua đó xác định trúng những vấn đề cốt lõi và đưa ra kiến nghị có giá trị thực tiễn cao.

Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu các nhóm nghiên cứu chuyển mạnh từ tư duy nghiên cứu sang tư duy tham mưu chính sách; tập trung vào các vấn đề lớn, vấn đề mới, vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có tác động trực tiếp đến ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và hoàn thiện thể chế của đất nước. Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống sản phẩm tư vấn theo ba cấp độ: báo cáo nhanh hàng tháng, báo cáo chuyên sâu theo quý và báo cáo chiến lược dài hạn; tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng kịch bản chính sách.

Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh: việc nâng cao chất lượng hoạt động của các nhóm nghiên cứu không chỉ là yêu cầu nội tại của Viện Hàn lâm, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững đất nước.

Với định hướng đúng đắn, sự chỉ đạo quyết liệt của Lãnh đạo Viện Hàn lâm và sự tham gia trách nhiệm của đội ngũ chuyên gia, các nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách sẽ tiếp tục góp phần khẳng định vị thế và vai trò của Viện Hàn lâm trong hoạt động tham mưu chiến lược của Đảng trong giai đoạn mới./.

-Dẫn theo Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam-

Phạm Vĩnh Hà