Hội thảo có sự tham dự của GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Đại sứ Cộng hòa Indonesia tại Việt Nam Adam Mulawarman Tugio; Đại sứ Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Korhan Kemik; cùng các đại sứ, đại diện ngoại giao, nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Xác lập tư duy chiến lược về kinh tế Halal trong bối cảnh phát triển mới

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh, thế giới đang đứng trước những biến động sâu sắc về kinh tế - chính trị, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tìm kiếm các mô hình tăng trưởng mới mang tính bền vững, bao trùm và có khả năng thích ứng cao. Trong bối cảnh đó, kinh tế Halal nổi lên như một lựa chọn chiến lược, không chỉ bởi quy mô thị trường mà còn bởi hệ giá trị phát triển mà nó đại diện.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm, Halal không còn đơn thuần là một khái niệm tôn giáo mà đã trở thành một hệ chuẩn mực toàn cầu, kết tinh các giá trị cốt lõi như minh bạch, an toàn, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Những giá trị này có sự tương thích sâu sắc với các mục tiêu phát triển bền vững, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn mà Việt Nam đang theo đuổi.

GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định, phát triển kinh tế Halal cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, như một hướng đi nhằm mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Kinh tế Halal - từ chuẩn mực tôn giáo đến động lực tăng trưởng toàn cầu

Phát biểu tại Hội thảo, Đại sứ Cộng hòa Indonesia Adam Mulawarman Tugio nhấn mạnh, kinh tế Halal hiện đã vượt ra khỏi phạm vi của một thị trường ngách để trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế thế giới, với quy mô hàng nghìn tỷ USD và tốc độ mở rộng nhanh chóng trong những năm tới.

Theo Đại sứ, sự phát triển của kinh tế Halal được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố mang tính nền tảng, bao gồm sự gia tăng nhanh của dân số Hồi giáo toàn cầu, xu hướng tiêu dùng hướng tới đạo đức và bền vững, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận sản phẩm.

Đại sứ Adam khẳng định, Halal ngày nay không chỉ là vấn đề tuân thủ tôn giáo mà đã trở thành một chuẩn mực toàn cầu về chất lượng, minh bạch và trách nhiệm. Chính điều này đã khiến các sản phẩm Halal ngày càng được người tiêu dùng trên toàn thế giới, kể cả ngoài cộng đồng Hồi giáo, tin tưởng và lựa chọn.

Qua trao đổi, Đại sứ cũng nhấn mạnh bốn động lực chính định hình tương lai kinh tế Halal gồm: yếu tố nhân khẩu học, xu hướng tiêu dùng bền vững, tác động của công nghệ, và vai trò của chính sách quốc gia. Đồng thời, ông chỉ ra xu hướng nổi lên của các quốc gia không phải Hồi giáo - trong đó có Việt Nam - như những trung tâm Halal mới, với tiềm năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bổ sung góc nhìn quốc tế, Đại sứ Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam, Ngài  Korhan Kemik nhấn mạnh, Halal là một hệ thống tiêu chuẩn toàn diện, bảo đảm chất lượng, an toàn và tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Các nguyên tắc như truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và liêm chính trong sản xuất đã giúp Halal trở thành một chuẩn mực phù hợp với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu.

Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ chỉ rõ, việc thiếu thống nhất trong hệ thống chứng nhận Halal toàn cầu đang là rào cản lớn đối với thương mại quốc tế. Do đó, việc thúc đẩy công nhận lẫn nhau và xây dựng các chuẩn mực chung là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường Halal.

Nhấn mạnh quan điểm cần mở rộng nhận thức từ “thực phẩm Halal” đến “kinh tế Halal”, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, chủ đề “Kinh tế Halal: Động lực phát triển bền vững” không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang ý nghĩa thực tiễn và chính sách sâu sắc, đặt trong giao điểm của nhiều vấn đề lớn như hội nhập quốc tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ngoại giao kinh tế, phát triển bền vững và tăng cường hiểu biết văn hóa giữa các quốc gia.

Theo PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, trong nhận thức phổ biến tại Việt Nam, Halal thường được hiểu chủ yếu là lĩnh vực thực phẩm. Tuy nhiên, cách tiếp cận này là chưa đầy đủ. Thực phẩm Halal chỉ là “cánh cửa đầu tiên” để nhận diện một hệ thống tiêu chuẩn gắn với niềm tin tôn giáo, chuẩn mực đạo đức, chất lượng và an toàn. Quan trọng hơn, cần mở rộng nhận thức từ “thực phẩm Halal” sang “kinh tế Halal” - một không gian phát triển rộng lớn bao trùm nhiều lĩnh vực như du lịch, khách sạn, dược phẩm, mỹ phẩm, logistics, tài chính - ngân hàng, bảo hiểm, thương mại điện tử, giáo dục, khoa học công nghệ và dịch vụ chứng nhận.

PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng cũng đặc biệt nhấn mạnh, phát triển kinh tế Halal không chỉ là vấn đề thương mại mà còn là “cầu nối” của hiểu biết văn hóa và lòng tin chính trị. Việc tham gia vào thị trường Halal đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phải tôn trọng niềm tin, phong tục và chuẩn mực của các cộng đồng Hồi giáo. Từ đó, hợp tác kinh tế sẽ góp phần thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau, củng cố niềm tin và tăng cường quan hệ quốc tế một cách bền vững. Từ góc độ này, ông cho rằng phát triển kinh tế Halal cần được đặt trong tổng thể chiến lược đối ngoại, hội nhập quốc tế và ngoại giao kinh tế của Việt Nam. Đây không chỉ là kênh mở rộng thị trường mà còn là không gian để kết nối ngoại giao kinh tế với ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân và ngoại giao tri thức.   

Bản chất, vai trò và xu thế phát triển của kinh tế Halal

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi sâu sắc của kinh tế thế giới, các mô hình phát triển gắn với tiêu chuẩn đạo đức, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững đang ngày càng khẳng định vai trò. Trong đó, kinh tế Halal nổi lên như một lĩnh vực năng động, có tốc độ tăng trưởng cao và đóng góp ngày càng quan trọng cho phát triển bền vững. 

PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung làm rõ, Halal không chỉ là yêu cầu tuân thủ tôn giáo mà là một hệ chuẩn mực đa tầng, bao gồm: bảo đảm an toàn và vệ sinh thực phẩm; đề cao đạo đức và trách nhiệm xã hội; bảo đảm tính toàn vẹn của chuỗi cung ứng; và minh bạch, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Chính những yếu tố này đã khiến Halal trở thành một chuẩn mực toàn cầu, được chấp nhận rộng rãi, kể cả ngoài cộng đồng Hồi giáo. 

Ông cũng nhấn mạnh xu hướng mở rộng của kinh tế Halal sang nhiều lĩnh vực như tài chính, du lịch, mỹ phẩm, thời trang…, phản ánh sự hội tụ giữa các giá trị đạo đức, sức khỏe và môi trường, qua đó tương thích với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu.

Đối với Việt Nam, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung khẳng định, thị trường Halal toàn cầu đang mở ra những cơ hội lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực có thế mạnh như nông sản, thực phẩm và dịch vụ. Tuy nhiên, để tham gia hiệu quả, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực chứng nhận, tăng cường năng lực doanh nghiệp và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Phát triển hệ sinh thái Halal đồng bộ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Hội thảo gồm 2 phiên làm việc thảo luận chuyên sâu: (i) Kinh nghiệm quốc tế, giải pháp phát triển kinh tế Halal bền vững trong bối cảnh mới; (ii) Xây dựng thương hiệu Halal, các cách tiếp cận thị trường Halal bền vững: Vai trò của Nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp. Các tham luận tại Hội thảo đều thống nhất cho rằng, phát triển kinh tế Halal không thể thực hiện theo cách tiếp cận đơn lẻ mà cần một chiến lược tổng thể, đồng bộ và dài hạn.

Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận quốc gia; các cơ quan nghiên cứu và đào tạo cung cấp luận cứ khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao; doanh nghiệp là lực lượng trung tâm triển khai và thương mại hóa các sản phẩm Halal. Các chuyên gia nhấn mạnh, Halal cần được tiếp cận như một lợi thế cạnh tranh chiến lược, không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn mà còn nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tham gia vào các phân khúc có giá trị gia tăng cao. 

Hội thảo cũng ghi nhận hơn 150 tham luận, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của nghiên cứu về kinh tế Halal và cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách.

Thông qua các phiên thảo luận chuyên sâu, Hội thảo đã đi thẳng vào những vấn đề mang tính nền tảng đối với tiến trình phát triển kinh tế Halal tại Việt Nam, qua đó định hình rõ các trụ cột then chốt để tham gia hiệu quả vào thị trường Halal toàn cầu. Từ yêu cầu hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa hệ thống chứng nhận, phát triển hạ tầng đến nâng cao năng lực doanh nghiệp, các tham luận không chỉ nhận diện thách thức mà còn đề xuất các giải pháp có tính khả thi, gắn kết chặt chẽ giữa kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn trong nước.

Điểm nổi bật của Hội thảo là đã làm rõ cách tiếp cận phát triển kinh tế Halal theo hướng hệ sinh thái, trong đó nhấn mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước - giới nghiên cứu - cộng đồng doanh nghiệp như một cấu trúc vận hành cốt lõi. Các nội dung thảo luận đã mở ra hướng đi bài bản trong xây dựng thương hiệu Halal quốc gia, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, đồng thời từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị Halal toàn cầu.

Có thể khẳng định, những kết quả nghiên cứu và trao đổi tại Hội thảo không chỉ dừng lại ở phương diện học thuật mà còn trực tiếp bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình hoạch định chính sách. Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước hình thành một hệ sinh thái Halal đồng bộ, hiện đại và hội nhập; đồng thời khẳng định, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và xu hướng tiêu dùng Halal gia tăng mạnh mẽ, phát triển kinh tế Halal không còn là lựa chọn mang tính cơ hội, mà đã trở thành yêu cầu chiến lược. Việc chủ động nắm bắt và khai thác hiệu quả lĩnh vực này sẽ góp phần tạo lập động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao vị thế của Việt Nam trong cấu trúc kinh tế toàn cầu đang tái định hình./.

-Dẫn theo Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam-

Phạm Vĩnh Hà