Mở đầu

Đặc điểm điển hình của cấu trúc đảng và chính phủ của chính quyền Việt Nam đương đại là cấu trúc phức hợp giữa vị trí lãnh đạo tập trung của đảng và mối quan hệ giữa đảng và chính phủ. Hệ thống đảng và chính phủ của chúng ta là một cấu trúc tổng hợp bao gồm các tổ chức đảng chính trị và các tổ chức chính phủ, và hệ thống đảng và chính phủ là từ khóa để hiểu chính trị đương đại. Để nghiên cứu sâu về hệ thống đảng và chính phủ của Việt Nam, chúng ta nên bắt đầu từ sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng.

1. Cơ sở cho sự lãnh đạo tập trung thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng

Sự lãnh đạo tập trung thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng được xây dựng trên 3 cơ sở chính:

1.1. Cơ sở lý luận của chủ nghĩa Marx - Lenin về nguyên tắc tập trung dân chủ

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng là nguyên tắc sáng lập cơ bản của các đảng chính trị Mác-xít. Từ khi thành lập, Đảng đã coi sự đồng thuận của toàn Đảng đối với Ban chấp hành Trung ương là quy định cơ bản để duy trì sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Đảng là một tổng thể thống nhất được tổ chức theo cương lĩnh và hiến pháp riêng của mình và phù hợp với nguyên tắc tập trung dân chủ. Nguyên tắc tập trung dân chủ được coi là một triết lý tối thượng không thể đảo ngược trong sự vận hành của tổ chức Đảng và chính quyền (Lê Hồng Ngọc, 2024). Đồng thời, nguyên tắc cơ bản thứ nhất của tập trung dân chủ của đảng là: "Cá nhân đảng viên tuân theo tổ chức đảng, thiểu số phục tùng đa số, các tổ chức cấp dưới tuân theo tổ chức cấp trên, tất cả các tổ chức đảng và tất cả đảng viên tuân theo đại hội toàn quốc của đảng và Ban chấp hành Trung ương". Là hiện thân tập trung và yêu cầu cơ bản của tập trung dân chủ, điều quan trọng và cơ bản nhất là tất cả các tổ chức đảng và tất cả đảng viên các cấp phải tuân theo Ban chấp hành Trung ương Đảng. Là một tổng thể thống nhất, Đảng là một bộ phận không thể tách rời của bất kỳ vùng, ban, lĩnh vực nào, đảng viên nào và công tác mà họ thực hiện dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đảng. Chính với chủ nghĩa tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã có thể xây dựng một hệ thống tổ chức cực kỳ lớn nhưng khoa học và chặt chẽ bao gồm các tổ chức trung ương của đảng, các tổ chức địa phương, các tổ chức cơ sở và nhiều đảng viên.

1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự lãnh đạo của Đảng

Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự lãnh đạo của Đảng luôn nhấn mạnh đến sự tập trung, dân chủ - cũng là nguyên tắc để xây dựng vai trò lãnh đạo tập trung thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Trong Thường thức chính trị (Hồ Chí Minh, tr.245-296), Chủ tịch Hồ Chí Minh dành nhiều mục (từ 31-41) để nói về Đảng và công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng; trong đó, không chỉ khẳng định Đảng “là tổ chức cao nhất của giai cấp cần lao và đại biểu cho lợi ích của cả dân tộc”. Cũng theo Người, Đảng có “Đảng cương là một văn kiện nó quy định tính chất của Đảng, mục đích đấu tranh và đường lối cách mạng của Đảng, phương pháp lãnh đạo của Đảng. Nó đảm bảo chính trị thống nhất, tư tưởng thống nhất của Đảng. Vì vậy, mỗi đảng viên nhất định phải thừa nhận và theo đúng Đảng cương. Nếu không vậy, thì tư tưởng sẽ rối loạn, ý kiến sẽ lung tung. Đảng sẽ yếu đuối, rời rạc, không làm được gì” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.282).

1.3. Điều lệ Đảng và Hiến pháp

Từ khi thành lập, Đảng đã coi sự nhất trí của toàn Đảng đối với Ban chấp hành Trung ương là quy định cơ bản để duy trì sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Đảng là một tổng thể thống nhất được tổ chức theo cương lĩnh và hiến pháp riêng của mình và phù hợp với nguyên tắc tập trung dân chủ. Theo Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của Đảng. Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức, các tổ chức trong toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc và Ban chấp hành Trung ương (Điều 9) (Điều lệ ĐCS VN, 2017).

Nhìn chung, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng dựa trên cơ sở của chủ nghĩa tập trung dân chủ, và lý do Ban chấp hành Trung ương Đảng có thể lãnh đạo tập trung, thống nhất đối với toàn đảng và toàn bộ hệ thống quản trị quốc gia là dựa trên mô hình quản trị tích hợp của Đảng và Nhà nước do tập trung dân chủ hình thành. 

2. Thực tiễn triển khai sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng

Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam là cơ quan lãnh đạo thường trực cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam, bầu ra bởi Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức 5 năm một lần. Ban chấp hành Trung ương hiện tại là khóa XIV. Các thành viên của Ban chấp hành Trung ương được gọi là Ủy viên Trung ương Đảng, số lượng do từng lần Đại hội quyết định. Việc triển khai sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng thể hiện qua sự hoàn thiện về cơ cấu tổ chức, sự quy định rõ ràng về chức năng nhiệm vụ, và sự quyết liệt triển khai nhiệm vụ trong thực tế.

2.1. Sự hoàn thiện cơ cấu tổ chức

Ban chấp hành Trung ương Đảng có các cơ quan tham mưu, giúp việc là: Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Ban Nội chính Trung ương. Về đơn vị trực thuộc, hiện có chín cơ quan đào tạo cán bộ, nghiên cứu, báo chí, xuất bản, bao gồm: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (có Hội đồng Lý luận Trung ương); Báo Nhân Dân; Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; Tạp chí Cộng sản; Đài Truyền hình Việt Nam; Đài Tiếng nói Việt Nam; Thông tấn xã Việt Nam; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Về mặt tổ chức, các cơ quan này tương đương với các Ban Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chỉ đạo quản lý. Việc chuyển các cơ quan báo chí và viện nghiên cứu chủ lực quốc gia sang trực thuộc Trung ương Đảng đã khẳng định sự đổi mới về tư duy, phương pháp, cách thức của Đảng trong lãnh đạo công tác tư tưởng chính trị, báo chí truyền thông trong giai đoạn hiện nay. Định vị mới này sẽ tăng cường sự lãnh đạo tập trung, trực tiếp, toàn diện, thống nhất của Đảng với hoạt động của các cơ quan chủ lực quốc gia.

2.2. Sự quy định rõ ràng về chức năng nhiệm vụ của Ban chấp hành Trung ương Đảng

Vai trò lãnh đạo của Ban chấp hành Trung ương Đảng được quy định một cách rõ ràng, thể hiện ở những phương diện sau:

2.2.1. Ban chấp hành Trung ương là hạt nhân lãnh đạo chính trị toàn diện

Tổ chức chỉ đạo thực hiện Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, các nghị quyết của Đại hội đại biểu toàn quốc; quyết định những chủ trương, chính sách về đối nội, đối ngoại, công tác quần chúng và công tác xây dựng đảng; chuẩn bị Đại hội Đại biểu toàn quốc nhiệm kỳ tiếp theo, Đại hội đại biểu toàn quốc bất thường (nếu có).

2.2.2. Ban chấp hành Trung ương là cơ quan quyết định nhân sự cấp cao

Ban chấp hành Trung ương có nhiệm vụ Bầu Bộ Chính trị; bầu Tổng Bí thư trong số Ủy viên Bộ Chính trị; thành lập Ban Bí thư gồm Tổng Bí thư, một số Ủy viên Ban Bí thư do Ban chấp hành Trung ương bầu trong số Ủy viên Ban chấp hành Trung ương và một số Ủy viên Bộ Chính trị do Bộ Chính trị phân công; bầu Ủy ban Kiểm tra Trung ương; bầu Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương trong số Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương. Quyết định số lượng Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư và Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương. Bỏ phiếu tín nhiệm Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư giữa nhiệm kỳ. Quyết định một số vấn đề nhân sự khác theo thẩm quyền như cho thôi chức Ủy viên Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Ban chấp hành Trung ương cũng có thẩm quyền giới thiệu người ra ứng cử Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ để Quốc hội thảo luận và phê chuẩn, tham gia ý kiến về nhân sự Phó Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm các Ủy ban của Quốc hội và các thành viên Chính phủ.

2.2.3. Ban chấp hành Trung ương Đảng là cơ quan xây dựng và bảo vệ đường lối

Ban chấp hành Trung ương là cơ quan tổ chức nghiên cứu, thảo luận và ban hành các văn kiện mang tính định hướng chiến lược. Trước thềm Đại hội XIV, Tiểu ban Văn kiện do Ban chấp hành Trung ương thành lập đã trải qua quá trình chuẩn bị nghiêm túc từ tháng 02/2024, với sự tham gia của hàng nghìn ý kiến đóng góp từ các tổ chức đảng, chuyên gia và nhân dân. Bên cạnh đó, bảo vệ đường lối là chức năng không thể tách rời. Ban chấp hành Trung ương có trách nhiệm đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ sự thuần khiết về tư tưởng của Đảng, ngăn chặn sự xâm nhập của các quan điểm cơ hội, xét lại và các âm mưu "diễn biến hòa bình".

2.3. Sự triển khai nhiệm vụ trên thực tế

Sự triển khai nhiệm vụ của Ban chấp hành Trung ương Đảng thể hiện qua hai cấp độ quan trọng: lãnh đạo đảng và lãnh đạo hệ thống quản trị quốc gia.

2.3.1. Ban chấp hành Trung ương Đảng là hạt nhân lãnh đạo của Đảng 

Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện sự lãnh đạo tập trung, thống nhất trên toàn Đảng, đòi hỏi toàn Đảng phải duy trì sự nhất quán cao với Ban chấp hành Trung ương Đảng về vị trí chính trị, phương hướng chính trị, nguyên tắc chính trị, đường lối chính trị. "Có ý thức duy trì sự nhất quán cao với Ban chấp hành Trung ương Đảng là chìa khóa. Đảng ta là một đảng chính trị Mác tập trung và thống nhất cao, đoàn kết tư tưởng, đoàn kết chính trị và đoàn kết trong hành động là nền tảng của sự liên tục sự phát triển và lớn mạnh của sự nghiệp Đảng". Chỉ có củng cố và duy trì sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đảng, chúng ta mới bảo đảm được sự đoàn kết, thống nhất của toàn Đảng, từ đó bảo đảm thực hiện nhanh và hiệu quả các quyết định của Đảng. Chỉ dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, toàn Đảng mới đoàn kết, sự đoàn kết của toàn Đảng lần lượt là nền tảng cần thiết để duy trì sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. 

Sự lãnh đạo của Ban chấp hành Trung ương Đảng là bảo đảm cơ bản để Đảng lãnh đạo nhân dân vượt qua mọi khó khăn, nguy cơ, sự lãnh đạo mạnh mẽ, mạnh mẽ đến từ sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Vì vậy, Đảng ta coi việc giữ vững quyền lực của Ban chấp hành Trung ương Đảng, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất là nguyên tắc chính trị cao nhất, đồng thời nhấn mạnh giữ vững sự lãnh đạo của Đảng là việc đầu tiên, quan trọng nhất phải tuân thủ sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. 

2.3.2. Ban chấp hành Trung ương Đảng là đơn vị lãnh đạo quan trọng trong hệ thống quản trị quốc gia 

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng đóng vai trò vô cùng quan trọng, quyết định trong hệ thống quản trị quốc gia, đã trở thành lực lượng hàng đầu tác động đến lợi thế của hệ thống quốc gia và hiệu quả quản trị quốc gia. Là bộ não và trung tâm hoạt động của đảng và hệ thống quản trị nhà nước, Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện sự lãnh đạo tập trung, thống nhất đối với sự phát triển của Đảng và sự nghiệp của đất nước. Đường lối, nguyên tắc, chính sách do Ban chấp hành Trung ương Đảng xây dựng không chỉ là con đường chủ yếu để Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện lãnh đạo tập trung, thống nhất, mà còn là cơ sở, cơ sở để toàn Đảng, nhân dân các dân tộc trong cả nước thống nhất tư tưởng, ý chí, hành động. Dựa vào tổ chức đảng và tổ chức đảng các cấp từ trung ương đến địa phương trong hệ thống quản trị quốc gia, Ban chấp hành Trung ương Đảng có thể thực hiện sự lãnh đạo tập trung, thống nhất hiệu quả đối với toàn bộ hệ thống quản trị quốc gia. "Các quyết định và sắp xếp của Ban chấp hành Trung ương Đảng phải được thực hiện bởi tổ chức Đảng, tuyên truyền, mặt trận thống nhất, các ban chính trị và pháp luật, các tổ chức đảng của Đại hội đại biểu nhân dân, chính phủ, tòa án và viện kiểm sát, và các tổ chức đảng của các tổ chức công cộng và các tổ chức nhân dân cũng nên được thực hiện, và các tổ chức đảng phải đóng một vai trò." Quá trình thực hiện đường lối, nguyên tắc, chính sách của Đảng của tổ chức Đảng trong các loại đối tượng quản trị là quá trình Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện sự lãnh đạo tập trung, thống nhất đối với từng chủ thể quản trị. 

Quyền lực của Ban chấp hành Trung ương Đảng trong việc lãnh đạo tập trung, thống nhất đối với hệ thống quản trị quốc gia là không thể chia cắt, Ban chấp hành Trung ương Đảng có quyền quyết định cao nhất trong toàn Đảng và toàn hệ thống quản trị quốc gia. Tất cả các loại chủ thể trong hệ thống quản trị quốc gia, tất cả các tổ chức đảng và nhà nước, phải thực hiện nhiệm vụ của mình dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, và phải thực hiện các quyết định và sắp xếp của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Quyền quyết định của Đảng và các chính sách lớn của Nhà nước thuộc về Ban chấp hành Trung ương Đảng, và chúng ta phải có những hành động thiết thực để giữ vững quyền lực của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Bất kỳ tổ chức, đảng viên nào, không phân biệt lĩnh vực, cấp, đơn vị nào đều phải tuân theo sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Mọi sắp xếp công việc trong phạm vi chính quyền của sở, địa phương phải dựa trên cơ sở kiên quyết thực hiện các quyết định, sắp xếp của Ban chấp hành Trung ương Đảng, thực hiện các mệnh lệnh, lệnh cấm. Cái gọi là chính sách lớn có nghĩa là những việc quan trọng nhất, những quyết định quan trọng nhất, những vấn đề quan trọng nhất liên quan đến tình hình chung của Đảng và Nhà nước phải do Ban chấp hành Trung ương Đảng quyết định. 

3. Đánh giá về vai trò lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng

Thứ nhất, sự tập trung thống nhất vai trò lãnh đạo của Ban chấp hành Trung ương Đảng giúp tập hợp sức mạnh của toàn Đảng toàn dân để thực hiện những sứ mệnh quan trọng.

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng đối với toàn Đảng và cả hệ thống quản trị quốc gia có thể hình thành sức mạnh tổng thể của Đảng và Nhà nước trên cơ sở tập hợp hiệu quả sức mạnh của toàn Đảng và cả nước, phát huy tối đa lợi thế chung là tập trung nỗ lực làm những việc lớn trong thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, ứng phó với những rủi ro, thách thức. Trong tình hình chung của công tác quản trị quốc gia, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng sẽ đảm bảo sự phối hợp hiệu quả các chủ thể quản trị và các lực lượng quản trị dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất, để hình thành một lực lượng tổng thể tập hợp sức mạnh của toàn Đảng và cả nước. 

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng là động lực mạnh mẽ và bảo đảm cơ bản để đảm bảo rằng Đảng luôn đạt được mục tiêu và hoàn thành nhiệm vụ gian khổ đúng hướng, bởi vì:

Dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, tất cả các tổ chức, thể chế Đảng trong nước có thể duy trì sự thống nhất cao về tư tưởng, chính trị, tổ chức với Ban chấp hành Trung ương Đảng để đạt được một ván cờ cho toàn đảng, một ván cờ cho cả nước. 

Dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, tập trung làm những việc lớn là vũ khí thần kỳ quan trọng để nước ta đạt được sự nghiệp của mình. Dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đảng, các vùng, ban, ngành đã lồng ghép công tác vùng, ban vào sự phát triển chung của Đảng và đất nước phù hợp với tư tưởng cờ vua dân tộc, trên góc độ lợi ích quốc gia, lợi ích cơ bản, lợi ích lâu dài. Tư duy trong tình hình chung, hành động trong tình hình chung, quy hoạch, xem xét tổng thể theo tình hình chung của đất nước và xu thế phát triển chung không chỉ bảo đảm tính thống nhất của chính sách, mục tiêu, hành động mà còn giúp khắc phục tính chuẩn mực, phân cấp, thúc đẩy các vùng, ban, đơn vị thực hiện công việc sáng tạo, kết hợp chặt chẽ với thực tiễn của mình, phát huy tối đa lợi thế chung là tập trung làm việc lớn. 

Thứ hai, sự lãnh đạo tập trung thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng giúp đảm bảo lợi thế ra quyết định dựa trên dân chủ và khoa học.

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng dựa trên sự ra quyết định dân chủ, ra quyết định khoa học, chỉ có lãnh đạo đúng đắn mới có thể lãnh đạo tập trung, thống nhất hiệu quả.

Quá trình ra quyết định quan trọng của Ban chấp hành Trung ương Đảng là quá trình thực hiện đầy đủ dân chủ, động não, quá trình điều tra, nghiên cứu chuyên sâu, tham mưu, truyền thông sâu rộng, quá trình thống nhất tư duy của toàn Đảng, xây dựng sự đồng thuận dân tộc. Quá trình ra quyết định quan trọng của Ban chấp hành Trung ương Đảng là quá trình ra quyết định khoa học, dân chủ, quá trình và nội dung ra quyết định rất coi trọng việc tập trung trí tuệ của toàn Đảng và toàn xã hội, là hình mẫu để phát huy dân chủ một cách triệt để. 

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng được thành lập và hoạt động theo nguyên tắc tổ chức và hệ thống lãnh đạo của tập trung dân chủ. Dân chủ và tập trung hóa là hai khía cạnh của tập trung dân chủ có điều kiện lẫn nhau và củng cố lẫn nhau. Chỉ khi phát huy đầy đủ dân chủ, giỏi tập trung hóa đúng đắn, tuân thủ kết hợp tập trung trên cơ sở dân chủ và dân chủ dưới sự dẫn dắt của tập trung thì mới có thể đáp ứng được bản chất và yêu cầu nội tại của tập trung dân chủ và phát huy tối đa lợi thế thể chế của tập trung dân chủ. 

Lý do tại sao việc ra quyết định dân chủ được thực hiện nghiêm ngặt như vậy là vì chúng ta có thể thực hiện đầy đủ dân chủ, lắng nghe ý kiến và đề xuất một cách rộng rãi, và đạt được việc ra quyết định khoa học dưới sự lãnh đạo tập trung và thống nhất. 

Thứ ba, thúc đẩy sự phối hợp và liên kết của tất cả các bên tham gia

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng không chỉ có lợi cho việc tập hợp sức mạnh của toàn Đảng, cả nước tập trung làm những việc lớn, mà còn phát huy tối đa lợi thế của hội nhập, sức mạnh tổng hợp của sự phối hợp, liên kết tổng thể của các đảng. Nếu không có Ban chấp hành Trung ương Đảng vững mạnh, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, khó có thể phối hợp mọi yếu tố, tính đến lợi ích của tất cả các bên. Dưới sự lãnh đạo tập trung và thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, sự phối hợp tổng thể của các chủ thể quản trị khác nhau và lợi ích của tất cả các đảng, sự hội nhập và hiệp lực của tất cả các đảng đã được phát huy tác dụng, điều này đã nâng cao đáng kể hiệu quả tổng thể và hiệu quả hoạt động của chính quyền Đảng và Nhà nước. Nếu không có sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, rất khó để có được nhiều biện pháp cải cách để đạt được sự hợp tác lẫn nhau trong định hướng chính sách, thúc đẩy lẫn nhau trong quá trình thực hiện, bổ sung cho nhau về kết quả cải cách. Đặc điểm có hệ thống, toàn diện, hợp tác của cải cách sâu rộng toàn diện đòi hỏi phải tăng cường sự phối hợp, phối hợp tổng thể của các vùng, các ban, đơn vị trong quá trình cải cách dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. 

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng không chỉ có thể phối hợp và sắp xếp một cách có hệ thống tất cả các loại công việc có liên quan và tương tác cao, mà còn giúp cân bằng và điều phối các lợi ích khác nhau. "Trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, lợi ích cá nhân nên phụ thuộc vào lợi ích tập thể, lợi ích một phần nên phụ thuộc vào lợi ích tổng thể, và lợi ích tạm thời nên phụ thuộc vào lợi ích lâu dài, hoặc các tình huống nhỏ nên phụ thuộc vào tình hình chung, và những sự thật nhỏ nên phụ thuộc vào các nguyên tắc lớn...... Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, phân tích cuối cùng, lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể được thống nhất, lợi ích địa phương và lợi ích tổng thể được thống nhất, lợi ích tạm thời và lợi ích lâu dài được thống nhất. Chúng ta phải điều chỉnh mối quan hệ qua lại giữa các lợi ích khác nhau phù hợp với nguyên tắc xem xét tổng thể. "Lãnh đạo Trung ương Đảng tập trung, thống nhất luôn có thể xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng trong sự nghiệp của Đảng và đất nước dưới góc độ lợi ích chung, lợi ích lâu dài và lợi ích cơ bản, có tính đến và xử lý hiệu quả các lợi ích phức tạp khác nhau như lợi ích hiện tại và lợi ích lâu dài, lợi ích địa phương và lợi ích chung, lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, tạo thành hiệu quả tổng thể của sự thúc đẩy và hiệp lực lẫn nhau, thực hiện tối đa hóa lợi ích tổng thể và tối ưu hóa lợi ích toàn diện. 

4. Một số kiến nghị nhằm thúc đẩy vai trò lãnh đạo của Ban chấp hành Trung ương Đảng

Thứ nhất, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng cần xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa dân chủ và tập trung, vì xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa dân chủ và tập trung là điều kiện tiên quyết quan trọng để Ban chấp hành Trung ương Đảng đạt được sự lãnh đạo đúng đắn, tập trung, thống nhất. Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng dựa trên dân chủ, các quyết định, sắp xếp lớn của Ban chấp hành Trung ương Đảng dựa trên mức độ dân chủ cao, tập hợp trí tuệ của toàn Đảng, nhân dân các dân tộc trong cả nước, thể hiện và phản ánh lợi ích, nguyện vọng và nhu cầu của nhân dân cả nước. Mức độ dân chủ cao là nền tảng cho việc Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện sự lãnh đạo đúng đắn, tập trung, thống nhất, lãnh đạo đúng đắn, tập trung, thống nhất có thể đạt được trên cơ sở dân chủ cao. 

Thứ hai, để tăng cường sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, chúng ta phải thực hiện tập trung dân chủ, hệ thống tổ chức và hệ thống lãnh đạo cơ bản của Đảng. Thách thức chính của sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng nằm ở việc xử lý đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa dân chủ và tập trung. Nếu chúng ta nắm bắt được mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa dân chủ không đúng đắn và tập trung hóa, sẽ có những vấn đề là dân chủ không đầy đủ và tập trung hóa đúng đắn cùng một lúc. Không Thúc đẩy dân chủ đầy đủ dẫn đến chủ nghĩa gia trưởng độc đoán, và các cá nhân đứng trên tổ chức. Tập trung hóa đúng đắn không đầy đủ dẫn đến các tổ chức yếu kém và phân tán, và các nguyên tắc và chính sách của Đảng không thể thực hiện tại chỗ. Chỉ bằng cách kết hợp chặt chẽ dân chủ và tập trung hóa, chúng ta mới có thể phát huy hết lợi thế chính trị, tổ chức, thể chế và công tác của chủ nghĩa tập trung dân chủ, và từ đó phát huy tối đa lợi thế lãnh đạo của sự lãnh đạo tập trung và thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. 

Thứ ba, sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng không chỉ giải quyết mối quan hệ giữa dân chủ cao và tập trung đúng đắn, mà còn phải giải quyết mối quan hệ giữa sự nhiệt tình của chính quyền trung ương và địa phương, cũng như mối quan hệ giữa các chủ thể quản trị khác với Đảng Cộng sản, chủ thể lãnh đạo nòng cốt, và trả lời câu hỏi làm thế nào để phát huy hết sự nhiệt tình, chủ động và sáng tạo của các chủ thể quản trị địa phương và các loại hình quản trị khác dưới sự lãnh đạo tập trung và thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương, Đảng Cộng sản Việt Nam và các cơ quan cầm quyền khác cũng là vấn đề dân chủ và tập trung hóa theo một nghĩa nào đó. Đối với chính quyền địa phương, không chỉ cần thực hiện các quyết định, sắp xếp của Ban chấp hành Trung ương Đảng dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đảng, mà còn phải tìm kiếm sự kết hợp tốt nhất giữa tinh thần Trung ương Đảng và địa phương kết hợp với thực tiễn địa phương để thực hiện công tác sáng tạo. Đối với các loại hình chủ thể quản trị khác, họ phải thực hiện tốt nhiệm vụ và phát huy hết tâm huyết của mình dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Chỉ bằng cách xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương, Đảng Cộng sản Việt Nam và các cơ quan quản trị khác, chúng ta mới có thể hình thành một chiến lược phát triển quốc gia dưới sự lãnh đạo tập trung và thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng và phát huy tối đa lợi thế thể chế của việc tập trung dân chủ. 

Kết luận

Sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng là một nguyên tắc xây dựng đảng lớn của một đảng cầm quyền Mác-xít trưởng thành. Chỉ có tuân thủ và tăng cường sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, chúng ta mới có thể phát huy tốt hơn lợi thế lãnh đạo của Đảng. Ban chấp hành Trung ương Đảng có thể thực hiện sự lãnh đạo tập trung, thống nhất đối với Đảng và nhà nước, các nguyên tắc tổ chức và hệ thống lãnh đạo tập trung dân chủ, một số hệ thống lãnh đạo liên quan và kỷ luật Đảng cung cấp sự bảo đảm thể chế quan trọng và hỗ trợ cơ bản. Sự hiểu biết sâu sắc và nắm bắt chính xác nền tảng thể chế, logic hoạt động và những ưu điểm chính của sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng có thể duy trì và tăng cường tốt hơn sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng, đồng thời nâng cao ý thức tư tưởng và ý thức hành động thúc đẩy hiện đại hóa đất nước.

Tài liệu tham khảo 

1. Lê Ngọc Hồng (2024). Nguyên tắc tập trung dân chủ – nguồn gốc thắng lợi của cách mạng và công cuộc đổi mới đất nước. Tạp chí Quản lý nhà nước, https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/04/25/nguyen-tac-tap-trung-dan-chu-nguon-goc-thang-loi-cua-cach-mang-va-cong-cuoc-doi-moi-dat-nuoc/

2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.8.

3. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (2017), https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/dai-hoi-dang/lan-thu-viii/dieu-le-dang-cong-san-viet-nam-1552

-Dẫn theo Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam-

Nguồn bài viết: Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi

ThS. Nguyễn Lê Thy Thương