Hội thảo được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã (HTX) nông nghiệp (1946-2026), đồng thời hưởng ứng Tháng hành động vì HTX năm 2026. Đây là diễn đàn học thuật quan trọng nhằm nhìn lại giá trị lịch sử, lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế tập thể, đồng thời đề xuất định hướng phát triển HTX trong bối cảnh mới. Tham dự Hội thảo có đại diện các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các HTX trên cả nước.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho biết: Hội thảo không chỉ là diễn đàn mang ý nghĩa học thuật mà còn là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học, HTX… cùng nhìn lại chặng đường 80 năm hình thành và phát triển của khu vực kinh tế tập thể, HTX Việt Nam gắn liền với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng thời, cũng là lúc để HTX suy ngẫm sâu sắc về con đường phát triển của khu vực kinh tế tập thể, phát triển kinh tế hợp tác trong kỷ nguyên mới.

Bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh: kinh tế tập thể - HTX đang đối mặt với bước ngoặt lớn của nền kinh tế thị trường, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, đồng thời đặt ra những yêu cầu khắt khe về quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm. Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng kéo theo những thay đổi nhanh chóng về phương thức sản xuất, tiêu dùng, cách thức tiếp cận và kết nối. Trong bối cảnh đó, HTX không thể chỉ vận hành theo phương thức truyền thống mà cần phải tạo ra được sự thích ứng mới, phù hợp với sự vận động của thị trường. Vì vậy, Hội thảo cần tập trung đi sâu, làm rõ và trả lời được câu hỏi: Làm thế nào để vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế hợp tác trong kỷ nguyên mới? Làm thế nào để HTX không chỉ tồn tại mà phải phát triển thành lực lượng hạt nhân, đúng vị trí và tạo ra giá trị ngày càng cao cho các thành viên nhằm đảm bảo các mục tiêu tăng trưởng và hiệu quả kinh tế…

Hội thảo đã được nghe 5 tham luận trình bày về các vấn đề cốt lõi trọng tâm: (i) Tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX: Một triết lý phát triển mang giá trị nhân văn và tầm nhìn chiến lược lâu dài. (ii) Hai bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh về HTX (1946-1964): Giá trị lịch sử và ý nghĩa phương pháp luận. (iii) Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến Nghị quyết 20-NQ/TW: Sự kế thừa và phát triển đường lối kinh tế tập thể. (iv) Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong phát triển HTX trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay. (v) Tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX dưới góc nhìn phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Tham gia sự kiện với vai trò đồng chủ trì và phát biểu tham luận, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) chia sẻ: Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế tập thể là một nội dung quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Bác, có giá trị định hướng lâu dài đối với sự phát triển của đất nước. Dưới quan điểm tư tưởng của Người,  HTX không chỉ là một mô hình tổ chức sản xuất, mà còn là một triết lý phát triển mang tính nhân văn sâu sắc, đặt con người làm trung tâm, hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. 

Tư tưởng này khẳng định phát triển kinh tế tập thể là con đường tất yếu đi lên chủ nghĩa xã hội, trong đó HTX giữ vai trò nòng cốt. Những nguyên tắc cơ bản như tự nguyện, dân chủ, bình đẳng và cùng có lợi vẫn giữ nguyên giá trị trong điều kiện hiện nay, nhất là khi nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang ngày càng hoàn thiện.

Bằng lý luận thực chứng, tham luận của GS.TS. Lê Văn Lợi đã làm rõ sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong đường lối của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW, qua đó khẳng định kinh tế tập thể không chỉ là khu vực cần củng cố mà đã trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển HTX trong kỷ nguyên mới và khẳng định để đổi mới thành công cần chuyển tư duy từ phát triển theo số lượng sang chất lượng; từ mô hình khép kín sang liên kết chuỗi giá trị; từ phụ thuộc sang tự chủ, gắn với đổi mới sáng tạo.

Các HTX cần được nhìn nhận như những “doanh nghiệp đặc biệt”, vừa hoạt động theo cơ chế thị trường, vừa mang bản chất nhân văn, cộng đồng sâu sắc. Để thực hiện được điều này, cần tập trung vào các trụ cột chiến lược như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Một nội dung quan trọng được Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh là tăng cường liên kết giữa HTX và doanh nghiệp, trong đó HTX đóng vai trò cầu nối giữa người sản xuất nhỏ với thị trường, góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của kinh tế tập thể cũng được xác định là nhiệm vụ cấp thiết, nhằm nâng tầm vị thế hàng hóa Việt Nam trên bản đồ thế giới thông qua sức mạnh tập thể. Để đạt được các mục tiêu đề ra, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ tư duy đến hành động, nhất là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và năng lực thích ứng với công nghệ hiện đại và chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Làm rõ điểm nghẽn về tư duy, thể chế và nguồn lực

Tại phần thảo luận, các đại biểu đã tập trung phân tích những khó khăn, hạn chế của khu vực kinh tế tập thể hiện nay, đặc biệt là làm rõ các “điểm nghẽn” về tư duy, thể chế và nguồn lực.

Trao đổi tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam cho rằng, hạn chế lớn nhất hiện nay là nhận thức chưa đầy đủ về vai trò, vị trí của HTX trong nền kinh tế. Từ đó dẫn đến việc đầu tư cho khu vực này còn hạn chế, nhất là về nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Bà Nguyễn Thị Doan cũng chỉ rõ nhiều khó khăn mang tính hệ thống như thiếu vốn, thiếu đất đai, hạn chế về thị trường và đặc biệt là sự yếu kém trong liên kết giữa HTX với doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, nhiều mô hình liên kết còn thiếu bền vững, thiếu niềm tin, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Theo bà Nguyễn Thị Doan, giải pháp quan trọng không chỉ là đào tạo, tập huấn mà cần đổi mới căn bản tư duy thông qua công tác tuyên truyền, giáo dục và sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Việc nâng cao nhận thức phải gắn với thực tiễn, thực hiện linh hoạt, “mọi nơi, mọi lúc”, tạo chuyển biến thực chất trong hành động. 

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Doan cũng nhấn mạnh những bất cập trong thể chế khi chính sách đã có nhưng việc triển khai còn nhiều vướng mắc, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện để tạo môi trường thuận lợi hơn cho HTX phát triển.

Kết luận Hội thảo, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân khẳng định, tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX vẫn giữ nguyên giá trị định hướng trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, để đưa tư tưởng đó vào thực tiễn, cần tập trung tháo gỡ các rào cản, đặc biệt là về thể chế, nguồn lực và con người. 

Theo đó, dù Luật HTX năm 2023 đã quy định nhiều chính sách hỗ trợ, song việc triển khai còn gặp khó khăn, nhất là trong tiếp cận đất đai, thủ tục hành chính và cơ chế tài chính. Đồng thời, quy mô nhiều HTX còn nhỏ, chưa thu hút được đông đảo người dân tham gia.

Nhấn mạnh yếu tố con người, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho rằng, cần đặc biệt chú trọng thu hút nguồn nhân lực trẻ, có trình độ, qua đó nâng cao năng lực quản trị và khả năng thích ứng của HTX trong nền kinh tế thị trường.

Hội thảo thống nhất nhận định, việc tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu với sự vào cuộc của các cơ quan, ban, ngành và toàn thể người dân, cùng với sự vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế hợp tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế tập thể, thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới./.

-Dẫn theo Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam-

Phạm Vĩnh Hà