Hội thảo nằm trong chuỗi các sự kiện chào mừng Kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Viện Thông tin KHXH (08/5/1975 - 08/5/2025), và là hội thảo quốc tế đầu tiên trong chuỗi hội thảo quốc tế thường niên về tư liệu Hán Nôm luân phiên giữa 4 cơ quan là Viện Thông tin KHXH, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Triết học thuộc Viện Hàn lâm và Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc thuộc Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan.

Hội thảo hướng đích 03 mục tiêu chính: Một là giới thiệu chung về công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu Hán Nôm tại Thư viện KHXH và các tài liệu Hán Nôm được lưu giữ tại các cơ sở khác; chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi các kỹ năng chuyên môn trong công tác bảo quản và quản lý các nguồn tài liệu quý theo chuẩn mực quốc tế. Hai là thu hút sự quan tâm của giới học thuật, thu hút các nghiên cứu chuyên sâu của các chuyên gia, học giả trong nước và quốc tế để khám phá và làm nổi bật các giá trị khoa học độc đáo của các văn bản Hán Nôm, đặc biệt là từ góc độ so sánh và bổ sung. Ba là thảo luận về các cơ hội hợp tác và xây dựng mạng lưới giữa các tổ chức lưu trữ các nguồn tài nguyên số và bản cứng về văn bản Hán Nôm.

Tham dự Hội thảo, về phía đại diện các tổ chức quốc tế, các đại biểu quốc tế có GS.TS. Huang Kuan-min - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan; GS.TS. Hsu Yi Ling, Đại học Văn hóa Trung Quốc; GS.TS. Hang Xing, Đại học Bách khoa Hồng Kông; PGS.TS. Kathlene Baldanza, Đại học Bang Pennsylvania; TS. Liu Po-hung, Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan; TS. Chen Wei-Jin, Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan; TS. Sun Ruixue, Đại học Tứ Xuyên; TS. Lee Kuei-min, Đại học Quốc lập Thành Công; TS. Chuang Chiu-chun, Đại học Thăng Long; ThS. Song Huong Solène Nguyen, Đại học Sorbonne; NCS Joey Low, Đại học Brandeis; và NCS Huang Huitian, Đại học Tứ Xuyên.

Về phía các đại biểu đại diện cho các cơ quan, tổ chức đối tác, các chuyên gia, nhà khoa học trong nước có PGS.TS. Nguyễn Tài Đông - Viện trưởng Viện Triết học, Viện Hàn lâm; PGS.TS. Nguyễn Tuấn Cường - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm; PGS.TS. Nguyễn Thanh Tùng, Đại học Sư phạm Hà Nội; ông Hoàng Dũng - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn và Tích hợp công nghệ D&L; TS. Nguyễn Tô Lan, Viện Triết học, Viện Hàn lâm; TS. Phan Thị Thu Hiền, Đại học KHXH & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Nguyễn Đăng Toàn - Trưởng phòng Phòng Khoa học Đào tạo, Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup; cùng nhiều nhà quản lý, nhà nghiên cứu, chuyên gia đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức ở Việt Nam gồm: Đại học KHXH & Nhân văn, Viện Trần Nhân Tông thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội; Đại học Khoa học thuộc Đại học Huế; Đại học Quy Nhơn; Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung; Đại học Sư phạm thuộc Đại học Đà Nẵng; Đại học Sư phạm Hà Nội; Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam; một số đơn vị nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Triết học, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Thông tin KHXH; cùng một số đơn vị truyền thông đến đưa tin về Hội thảo.

Về phía cơ quan chủ trì Hội thảo - Viện Thông tin KHXH có PGS.TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin KHXH, Trưởng ban Ban tổ chức Hội thảo; PGS.TS. Lê Hải Đăng - Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH; PGS.TS. Trần Thị Minh Thi - Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH; cùng nhiều nhà nghiên cứu có quan tâm đến nội dung Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm nhiệt liệt chúc mừng sự hiện diện của các đại biểu, khách quý trong và ngoài nước đã có mặt tham dự Hội thảo. PGS.TS. Tạ Minh Tuấn nhận định, các tư liệu Hán Nôm là di sản văn hóa thành văn vô cùng phong phú của Việt Nam trải suốt hàng ngàn năm lịch sử và đã trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống di sản văn hiến quý giá của dân tộc; là sợi dây liên kết giữa quá khứ với hiện tại; là nguồn tư liệu quan trọng giúp cho thế hệ hôm nay và mai sau có cơ hội tìm hiểu về cội nguồn lịch sử, văn hóa của đất nước. Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 65/SL khẳng định việc bảo tồn cổ tích “là việc rất cần trong công cuộc kiến thiết nước Việt Nam”, từ đó “ấn định nhiệm vụ Phương Đông Bác cổ Học viện” bảo tồn tất cả các cổ tích trong toàn cõi Việt Nam.

Phó Chủ tịch Tạ Minh Tuấn cho biết: Từ những ngày đầu thành lập cách đây 72 năm, Viện Hàn lâm đã đề cao công tác sưu tầm, lưu trữ, bảo quản và gần đây nhất là công tác số hóa tư liệu để tăng cường năng lực phục vụ độc giả trong nước và quốc tế. Hệ thống các thư viện thuộc Viện Hàn lâm hiện đang quản lý nhiều bộ sưu tập tư liệu quý hiếm bằng các ngôn ngữ khác nhau, trong đó có kho tư liệu Hán Nôm. Vì vậy, sáng kiến kết nối giữa Viện Thông tin KHXH với Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc (thuộc Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan), Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Triết học (thuộc Viện Hàn lâm) để tổ chức Hội thảo quốc tế “Tư liệu Hán Nôm: sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu và khai thác” là một sự kiện rất có ý nghĩa, là một trong những sự kiện quan trọng trong chuỗi các hoạt động trọng điểm hướng tới Kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Viện Thông tin KHXH (08/5/1975 - 08/5/2025).

PGS.TS. Tạ Minh Tuấn mong muốn qua Hội thảo này, Viện Hàn lâm sẽ tập hợp được lực lượng cán bộ nghiên cứu, chuyên gia quốc tế và Việt Nam có đam mê và hiểu biết về tư liệu Hán Nôm để cùng hợp tác, mở rộng mạng lưới sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, khai thác và phát huy giá trị kho tư liệu quý hiếm này, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc cũng như truyền bá tri thức cho xã hội.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin KHXH chia sẻ: Năm 1954, khi trụ sở chính của trường Viễn Đông Bác cổ (EFEO, Pháp) chuyển vào Sài Gòn, nay là Thành phố Hồ Chí Minh, các tài liệu Hán Nôm cùng với các tài liệu Trung Quốc cổ và Nhật Bản cổ do các thành viên EFEO sưu tầm được để lại ở Hà Nội và sau đó được bàn giao cho Thư viện KHXH lưu giữ, quản lý. Năm 1980, sau khi Viện Nghiên cứu Hán Nôm thành lập, phần lớn các sách Hán Nôm (khoảng hơn 16.000 quyển) đã được Viện Thông tin KHXH bàn giao cho Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Hiện nay, Thư viện KHXH còn lưu trữ khoảng 7.029 đơn vị tài liệu gồm: các loại thần tích thần sắc, hương ước, thống kê thần sắc và một số tài liệu Hán Nôm chưa đăng ký. Trong đó, Kho Thần sắc Hán Nôm và Kho Hương ước Hán Nôm là những kho tư liệu có lượng độc giả tra cứu nhiều nhất, chiếm 50% lượng độc giả đến Thư viện KHXH hàng năm.

Theo đánh giá của các chuyên gia về giá trị tư liệu, hiện vật và giá trị lưu trữ, Kho tư liệu Hán Nôm của Thư viện KHXH có giá trị cao về độ phong phú về chủng loại tư liệu, là một bộ sưu tập thư tịch cổ với đa phần là các văn bản có niên đại gần 100 năm, được đánh giá là một trong những bộ sưu tập lớn nhất ở Việt Nam, chứa đựng nhiều tài liệu mà ở nơi khác không thể có (giá trị độc bản). Với mong muốn đưa Kho tư liệu Hán Nôm đến gần hơn với đời sống đương đại, phục vụ công tác nghiên cứu trong lĩnh vực KHXH và nhân văn, cũng như mở rộng khả năng kết nối các cơ sở dữ liệu về tư liệu Hán Nôm đang được lưu trữ ở nhiều nơi trên thế giới, nâng cao khả năng khai thác, quảng bá tư liệu Hán Nôm, Viện trưởng 4 cơ quan là Viện Thông tin KHXH, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Triết học thuộc Viện Hàn lâm và Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc thuộc Viện Nghiên cứu Trung ương Đài Loan đã thống nhất chủ trương tổ chức chuỗi hội thảo quốc tế thường niên về tư liệu Hán Nôm luân phiên giữa 4 cơ quan, ưu tiên Viện Thông tin KHXH đăng cai tổ chức hội thảo đầu tiên để chào mừng Kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Viện (08/5/1975 - 08/5/2025).

Hội thảo đã nhận được gần 40 bài viết của các nhà nghiên cứu, học giả, chuyên gia Việt Nam và quốc tế. Dựa trên sự đa dạng của các tham luận, Ban tổ chức Hội thảo đã nghiên cứu các bản thảo, phân chia theo các phiên gồm: Phiên toàn thể do PGS.TS. Vũ Hùng Cường (Viện Thông tin KHXH), GS.TS. Huang Kuan-min (Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc) và PGS.TS. Hang Xing (Đại học Bách Khoa Hồng Kông) đồng chủ trì; Phiên “Nghiên cứu tư liệu Nho giáo và lịch sử - địa lý” do PGS.TS. Trần Thị Minh Thi (Viện Thông tin KHXH), PGS.TS. Nguyễn Tài Đông (Viện Triết học) và TS. Liu Po-hung (Viện Nghiên cứu Văn Triết Trung Quốc) đồng chủ trì; Phiên “Sưu tầm, bảo quản và khai thác tư liệu Hán Nôm” do PGS.TS. Lê Hải Đăng (Viện Thông tin KHXH), TS. Phan Thị Thu Hiền (Đại học KHXH & Nhân văn) và ông Hoàng Dũng (Công ty cổ phần Tư vấn và Tích hợp công nghệ D&L) đồng chủ trì được tổ chức song song vào buổi sáng; Phiên “Nghiên cứu tư liệu Hán Nôm Phật giáo và Đạo giáo” do TS. Nguyễn Tô Lan (Viện Triết học), TS. Sun Ruixue (Đại học Tứ Xuyên) và PGS.TS. Kathlene Baldanza (Đại học Bang Pennsylvania) đồng chủ trì; Phiên “Nghiên cứu tư liệu Hán Nôm tục lệ, thần tích - thần sắc, văn bia và văn học” do PGS.TS. Nguyễn Tuấn Cường (Viện Nghiên cứu Hán Nôm), TS. Chuang Chiu - Chun (Đại học Thăng Long) và PGS.TS. Nguyễn Thanh Tùng (Đại học Sư phạm Hà Nội) đồng chủ trì được tổ chức song song vào buổi chiều để tối đa hóa cơ hội cho các nhà nghiên cứu trình bày tham luận và trao đổi tại Hội thảo.

Với các tham luận được trình bày tại 5 phiên thảo luận, Hội thảo đã thực sự trở thành diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu có cơ hội trao đổi sâu về giá trị của các tư liệu Hán Nôm qua các khía cạnh tiếp cận đa chiều, góp phần tạo nên bức tranh đầy màu sắc về Kho tư liệu Hán Nôm cổ được lưu trữ tại Thư viện KHXH của Viện Thông tin KHXH và nhiều nơi khác nhau trên thế giới. Các tham luận dù ở chiều cạnh khai thác khái quát hoặc đi sâu nghiên cứu giá trị của một cuốn sách, một bộ sách hay nghiên cứu so sánh, đối chiếu với các văn bản được lưu trữ ở nhiều nơi khác nhau, đều cho thấy giá trị to lớn của việc khai thác, so sánh, đối chiếu, bổ sung, nhất là khả năng liên kết của các cơ sở dữ liệu lưu trữ ở các nơi khác nhau trên thế giới để bổ sung, làm giàu kho tư liệu này là rất lớn.

Chương trình hội thảo đã thành công tốt đẹp.

Một số tin bài về Hội thảo trên các kênh truyền thông:

https://vass.gov.vn/tin-tuc/tin-hanh-chinh---to-chuc/hoi-thao-quoc-te-tu-lieu-han-nom-suu-tam-bao-quan--d20-t9460.html.

https://nhandan.vn/tu-lieu-han-nom-nen-duoc-xem-nhu-mot-bo-su-khong-chinh-thuc-cua-dan-toc-post878675.html.

https://nhandan.vn/video-tang-cuong-hop-tac-quoc-te-trong-nghien-cuu-khai-thac-tu-lieu-han-nom-post877898.html.

https://bvhttdl.gov.vn/hop-tac-quoc-te-mo-rong-mang-luoi-suu-tam-tu-lieu-han-nom-20250508093443578.htm.

https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-trong-nuoc-1014/hop-tac-quoc-te-mo-rong-mang-luoi-suu-tam-tu-lieu-han-nom-8018123.html.

https://baovanhoa.vn/van-hoa/hien-ke-bao-quan-khai-thac-kho-tu-lieu-han-nom-co-co-gia-tri-doc-ban-131370.html.

https://baovannghe.vn/tu-lieu-han-nom-suu-tam-bao-quan-nghien-cuu-va-khai-thac-nhung-van-de-dat-ra-21532.html.

https://baotintuc.vn/van-hoa/hop-tac-quoc-te-mo-rong-mang-luoi-suu-tam-tu-lieu-han-nom-20250507194904072.htm.

https://www.vietnam.vn/hien-ke-bao-quan-khai-thac-kho-tu-lieu-han-nom-co-co-gia-tri-doc-ban.

https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3091/75431/hien-ke-bao-quan-khai-thac-kho-tu-lieu-han-nom-co-co-gia-tri-djoc-ban.html

-PV-