Một lợi ích chung có thể đưa các quốc gia đến với nhau. Duy trì sự phối hợp khi lợi ích của mỗi bên thay đổi là việc khó hơn. Từ vấn đề này, bài nghiên cứu của GS.TS. Hoàng Khắc Nam, đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2026, tìm hiểu cách đoàn kết hình thành và biểu hiện trong quan hệ quốc tế. Đối chiếu các cách tiếp cận lý thuyết với những hình thức tập hợp trên thực tế, tác giả lý giải vì sao đoàn kết có thể tăng khả năng hành động của các bên, đồng thời chỉ ra những khó khăn khi duy trì sự gắn kết ấy.
Ảnh minh họa:
Đồng chí Nguyễn Ái Quốc với một số đại biểu
dự Đại hội lần
thứ V Quốc tế Cộng sản tại Nga, năm 1924
Ảnh: TTXVN
(Nguồn ảnh: Cổng
thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam)
Theo tác giả, đoàn kết quốc tế hình thành khi các lực
lượng thuộc những quốc gia khác nhau thống nhất về quan điểm và phối hợp hành động
vì mục tiêu chung. Sự thống nhất ấy vừa là kết quả của quá trình tập hợp, vừa
là điều kiện để các thành viên tiếp tục hành động cùng nhau. Trong nội bộ, đoàn
kết giúp các thành viên tập trung nỗ lực vào mục tiêu đã thống nhất. Trong quan
hệ với bên ngoài, sự phối hợp giúp cả nhóm có thêm khả năng theo đuổi mục tiêu
đó. Tác giả xem đoàn kết là một yếu tố phi vật chất, được tạo nên trong quan hệ
giữa các bên. Để sự đồng thuận trở thành hành động, các thành viên cần chủ động
tham gia và có cách tổ chức phù hợp.
Tác giả nhận thấy đoàn kết ít được bàn trực tiếp
trong các lý thuyết quan hệ quốc tế, dù nhiều luận điểm có thể giúp giải thích
hiện tượng này. Chủ nghĩa hiện thực đặt trọng tâm vào lợi ích và an ninh quốc
gia, qua đó giúp lý giải việc các nước liên kết khi có nhu cầu an ninh chung.
Chủ nghĩa tự do chú ý đến các lợi ích có thể chia sẻ, khả năng hợp tác và vai
trò của các thiết chế quốc tế trong việc duy trì hợp tác. Theo chủ nghĩa kiến tạo,
quan niệm, giá trị và chuẩn mực được các bên chia sẻ có thể định hình cách họ
nhìn nhận lợi ích và lựa chọn hành động. Lời kêu gọi liên hiệp giai cấp vô sản
trên thế giới trong tư tưởng Marx thể hiện quan niệm về sự đoàn kết giai cấp vượt
qua biên giới quốc gia và có ảnh hưởng đến phong trào cộng sản quốc tế.
Trên thực tế, sự đoàn kết có thể biểu hiện với mức độ
khác nhau trong hợp tác và hội nhập quốc tế. Hợp tác giúp các bên phối hợp để
giải quyết một công việc hoặc theo đuổi một lợi ích chung. Hội nhập thường kéo
theo sự gắn bó sâu hơn, khi các bên duy trì phối hợp qua những cam kết và cơ chế
chung. Tác giả cũng xem xét những hình thức cộng đồng như cộng đồng tộc người
xuyên quốc gia, cộng đồng tôn giáo quốc tế và cộng đồng quốc tế. Với cộng đồng
tộc người hoặc tôn giáo, sự gần gũi về nguồn gốc hoặc niềm tin có thể tạo cơ sở
gắn kết giữa các thành viên. Mức độ gắn kết còn tùy thuộc vào khả năng tổ chức
và việc các thành viên có chuyển được mối liên hệ đó thành hành động chung hay
không.
Các phong trào xã hội cũng có thể tập hợp lực lượng
qua biên giới dựa trên những giá trị được chia sẻ. Theo tác giả, khả năng duy
trì hành động chung của các phong trào phụ thuộc vào sự gắn kết giữa những người tham gia và mức độ tổ chức.
Các tổ chức quốc tế tạo điều kiện để thành viên phối hợp thường xuyên hơn thông
qua những cơ chế đã được thiết lập. Trong số các hình thức được khảo sát, tác
giả xem quan hệ đồng minh là biểu hiện rõ nét của sự tập hợp lực lượng giữa các
quốc gia. Những cam kết giữa các đồng minh cho thấy mức độ phối hợp có thể đạt
được khi các bên xác định được mục tiêu chung đủ rõ.
Duy trì đoàn kết lâu dài là việc khó, nhất là trong
các tập hợp đa phương có nhiều thành viên. Các bên khác nhau về hoàn cảnh, ưu
tiên và lợi ích, vì vậy việc thống nhất mục tiêu đã khó, việc giữ được sự thống
nhất trong quá trình thực hiện còn khó hơn. Tác giả lưu ý rằng, hệ thống quốc tế không có một chính quyền đứng trên
các quốc gia đủ thẩm quyền để tổ chức và duy trì sự phối hợp chung. Khi mỗi bên
cân nhắc phần lợi ích của mình, nhất là những lợi ích vật chất trước mắt, các
giá trị được chia sẻ có thể chưa đủ sức giữ các bên cùng hành động. Sự gắn kết, vì thế, có thể suy giảm khi các điều kiện từng đưa họ đến với nhau thay đổi.
Từ cách nhìn đó, bài nghiên cứu gợi mở một hướng xem
xét các tập hợp quốc tế qua khả năng duy trì hành động chung. Với từng trường hợp,
có thể tìm hiểu các thành viên thống nhất được đến đâu về mục tiêu, tổ chức phối
hợp ra sao và ứng xử thế nào khi lợi ích riêng thay đổi. Đây là cơ sở để đánh
giá vai trò của đoàn kết đối với từng quốc gia trong việc bảo vệ lợi ích của
mình, cũng như đối với sự ổn định của quan hệ quốc tế.
Thông tin bài viết:
- Nhan đề: Đoàn
kết trong quan hệ quốc tế
-
Chủ đề: Quan hệ quốc tế
-
Tác giả: GS.TS. Hoàng Khắc Nam (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội)
-
Nguồn trích: Tạp chí Thông tin khoa học xã hội số 5 năm 2026