Cạnh tranh địa chiến lược giữa Nga và Trung Quốc tại khu vực Trung Á từ xung đột Nga - Ukraine
Từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, vai trò của Trung Á trong quan hệ giữa Nga và Trung Quốc càng rõ nét. Nga chú trọng duy trì quan hệ với Trung Quốc và các nước Trung Á để bảo đảm lợi ích an ninh và kinh tế. Trung Quốc mở rộng đầu tư, kết nối hạ tầng và hợp tác an ninh tại khu vực. Trong bài nghiên cứu đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2026, PGS.TS. Bùi Hải Đăng và PGS.TS. Đặng Minh Đức phân tích những lợi ích thúc đẩy hai nước hợp tác và cạnh tranh, đồng thời xem xét cách các quốc gia Trung Á ứng xử trước sự thay đổi đó.
Trung Á gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và
Uzbekistan. Khu vực nằm trên các tuyến giao thương nối châu Á với châu Âu. Với
Nga, khu vực có ý nghĩa trực tiếp đối với an ninh và phát triển kinh tế. Với
Trung Quốc, đây là nguồn cung năng lượng và cũng là địa bàn quan trọng để mở rộng
các tuyến vận tải trên bộ. Sự đan xen về lợi ích thể hiện rõ khi các dự án
thương mại và hạ tầng gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh cho tuyến vận tải, nguồn
cung và các khoản đầu tư.
Theo hai tác giả, Nga ưu tiên duy trì ảnh hưởng đã hình thành từ
lâu tại Trung Á và phối hợp ứng phó với các nguy cơ như khủng bố, bất ổn biên
giới. Khi xuất khẩu năng lượng sang châu Âu suy giảm trong bối cảnh các biện
pháp trừng phạt, Nga tìm thêm thị trường và tuyến vận chuyển dầu khí, trong đó
có các hướng qua Trung Á. Khu vực này cũng cung cấp lao động di cư, góp phần
đáp ứng nhu cầu nhân lực tại Nga. Những mối liên hệ về an ninh, thương mại và
lao động tiếp tục tạo cơ sở cho quan hệ giữa Nga với các nước trong khu vực.
Trung Quốc mở rộng quan hệ kinh tế với Trung Á thông qua Sáng kiến
Vành đai và Con đường (BRI). Đầu tư vào hạ tầng giúp kết nối thị trường, mở
thêm tuyến thương mại và bảo đảm nguồn cung năng lượng. Cùng với đó, Trung Quốc
thúc đẩy hợp tác an ninh song phương và đa phương, đồng thời đề xuất Sáng kiến
An ninh Toàn cầu (GSI). Theo các tác giả, sự tham gia ngày càng rõ của Trung Quốc khiến cục diện
an ninh khu vực thay đổi, trong khi Nga vẫn có ảnh hưởng đáng kể nhờ các mối
quan hệ sẵn có.
Nga và Trung Quốc công khai nhấn mạnh khả năng bổ trợ giữa các
sáng kiến kinh tế. Theo hai tác giả, hai nước vẫn cạnh tranh ảnh hưởng thông
qua thương mại và đầu tư hạ tầng. Một dự án giao thông có thể phục vụ trao đổi
hàng hóa trong khu vực, đồng thời nâng vai trò của bên cấp vốn và tổ chức kết nối.
Việc các nước Trung Á có thêm lựa chọn về đối tác đầu tư cũng tác động đến vị
thế của Nga và Trung Quốc.
Trong lĩnh vực năng lượng, Trung Quốc đầu tư vào hạ tầng dầu khí
và mua trực tiếp từ các nước trong khu vực. Tuyến ống dẫn khí Trung Á - Trung Quốc
đưa khí đốt từ Turkmenistan qua Uzbekistan và Kazakhstan sang Trung Quốc. Các
tuyến xuất khẩu trực tiếp như vậy mở thêm đầu ra cho khí đốt Trung Á và làm giảm
vai trò trung chuyển truyền thống của Nga. Về phần mình, Nga tiếp tục tham gia
mạng lưới năng lượng khu vực với vai trò nhà cung cấp, trong đó có việc đưa khí
đốt sang Uzbekistan qua Kazakhstan.
Trước những thay đổi đó, các nước Trung Á chủ động duy trì hợp tác
với Nga, mở rộng quan hệ với Trung Quốc và tìm thêm đối tác. Việc mở rộng quan
hệ giúp họ tranh thủ nguồn lực phát triển, giảm lệ thuộc vào một đối tác, đồng
thời giữ quyền chủ động trong đối ngoại và bảo vệ chủ quyền. Từ cách ứng xử của
các nước trong khu vực, bài nghiên cứu cho thấy diễn biến cạnh tranh giữa Nga
và Trung Quốc còn phụ thuộc vào những quyết định của chính các quốc gia Trung
Á, nhất là trong các vấn đề liên quan đến an ninh, hạ tầng và năng lượng.
Thông tin bài
viết:
- Nhan đề: Cạnh
tranh địa chiến lược giữa Nga và Trung Quốc tại khu vực Trung Á từ xung đột Nga
- Ukraine
- Chủ đề: Chính trị, Quan hệ quốc
tế
- Tác giả:
PGS.TS. Bùi Hải Đăng (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại
học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh); PGS.TS. Đặng Minh Đức (Viện Nghiên cứu
Châu Âu và Châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)
Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2026.