Cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung: Một số vướng mắc và kiến nghị
19/11/2026
Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 của Chính phủ quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm khuyến khích và bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bài viết của ThS. Huỳnh Dương Trí và ThS. Hồ Bảo đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2006 phân tích một số vướng mắc và kiến nghị hoàn thiện cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Nghị định cụ thể hóa chủ
trương của Đảng về khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu
trách nhiệm vì lợi ích chung. Theo hai tác giả, định nghĩa tại Khoản 3, Điều 3
đã nêu những dấu hiệu cơ bản về năng lực, phẩm chất, động cơ và kết quả của việc
đổi mới. Vướng mắc nằm ở cách hiểu cụm từ “chưa được quy định trong văn bản quy
phạm pháp luật”. Một lĩnh vực có thể đã có quy định, nhưng vướng mắc mà sáng kiến
hướng tới vẫn chưa được giải quyết. Tùy cách hiểu, cùng một đề xuất có thể được
xem xét hoặc bị xác định là nằm ngoài phạm vi áp dụng của Nghị định.
Hai tác giả kiến nghị bỏ cụm
từ này khỏi định nghĩa về cán bộ năng động, sáng tạo. Định nghĩa đề xuất vẫn
bao quát các nhóm cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý, viên chức quản lý, người
giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Các tác giả đặt trọng tâm vào tư duy đổi mới và tinh thần chịu trách nhiệm của
cán bộ trong phạm vi nhiệm vụ được giao. Theo cách tiếp cận này, sáng kiến cần
xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, có khả năng tháo gỡ vướng mắc
trong cơ chế, chính sách và đem lại hiệu quả thiết thực.
Khi đề xuất đã được triển
khai, một vấn đề khác đặt ra là xem xét trách nhiệm nếu kết quả chỉ đạt một phần
hoặc chưa đạt mục tiêu. Theo Điều 11 của Nghị định, cơ quan sử dụng cán bộ xem
xét người thực hiện có làm đúng chủ trương, có động cơ trong sáng và hành động
vì lợi ích chung hay không. Đây là căn cứ để áp dụng biện pháp loại trừ trách
nhiệm theo quy định của pháp luật có liên quan. Trường hợp việc thực hiện đề xuất
gây thiệt hại, cán bộ đáp ứng các điều kiện trên được xem xét loại trừ, miễn hoặc
giảm nhẹ trách nhiệm.
Các căn cứ như động cơ và mục
đích vì lợi ích chung còn mang tính định tính. Hai tác giả kiến nghị bổ sung
tiêu chí cụ thể, có thể lượng hóa để việc đánh giá được nhất quán. Với đề xuất
chỉ đạt một phần mục tiêu, cơ quan sử dụng cán bộ cần xác định phần việc đã
hoàn thành, đối chiếu kết quả với mục tiêu ban đầu và làm rõ nguyên nhân chủ
quan, khách quan. Nghị định yêu cầu việc đánh giá phải kịp thời, khách quan và
toàn diện. Kết quả đánh giá cũng là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền giải trình
về quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ trong từng trường hợp.
Sự e ngại của cán bộ có thể
xuất hiện ngay từ khâu trình đề xuất. Khi việc xem xét, phê duyệt kéo dài, sáng
kiến nhằm đáp ứng một yêu cầu cấp thiết có thể chậm được triển khai. Đến khi thực
hiện, cán bộ còn có thể chịu sức ép từ dư luận và truyền thông, nhất là khi đã
xuất hiện ý kiến về nguyên nhân và trách nhiệm mà cơ quan có thẩm quyền vẫn
đang đánh giá kết quả. Hai tác giả kiến nghị bổ sung quy định bảo vệ cán bộ trước
sức ép này, gắn với trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc công khai kết
quả và giải thích căn cứ đánh giá.
Những vướng mắc từ khâu phê
duyệt đến khâu đánh giá cho thấy việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ cán bộ gắn với cải
cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và kiểm soát quyền lực. Khi thẩm
quyền được phân định rõ, cơ quan sử dụng cán bộ có căn cứ để quyết định cho thực
hiện đề xuất, theo dõi quá trình triển khai và giải trình về kết quả đánh giá.
Về phía cán bộ, quy trình rõ ràng và tiêu chí minh bạch giúp họ cân nhắc rủi ro
ngay khi xây dựng phương án, chủ động đề xuất cách làm mới và chịu trách nhiệm
về phần việc được giao.
Thông tin bài viết:
- Nhan đề:
Cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm
vì lợi ích chung: Một số vướng mắc và kiến nghị
- Chủ đề: Nhà nước và Pháp luật
- Tác giả: ThS.
Huỳnh Dương Trí, Hồ Bảo (Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh)
- Nguồn
trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2026.