Nội dung Bản tin số 2/2026 được tổ chức thành ba nhóm chủ đề chính:

1. Quan hệ quốc tế

Trong bài viết “Lịch sử và thực trạng chính trị hóa nguồn cung năng lượng toàn cầu”, tác giả Yury V. Borovsky làm rõ khái niệm chính trị hóa, tức quá trình đưa các lĩnh vực vốn được coi là phi chính trị vào lăng kính của cuộc đấu tranh quyền lực. Bài viết điểm lại diễn biến từ lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973, sự sụt giảm mạnh của giá dầu giữa thập niên 1980, các tranh chấp khí đốt Nga - Ukraine đến các biện pháp trừng phạt năng lượng của phương Tây. Tác giả nhấn mạnh rằng cuộc xung đột ở Ukraine từ năm 2022 đã đẩy việc sử dụng năng lượng như một công cụ chính trị lên mức độ công khai và quyết liệt chưa từng có, thể hiện qua hình thức “chiến tranh năng lượng song phương toàn diện”. Bài viết đồng thời đề cập sự xuất hiện của khuôn khổ OPEC+, vai trò ngày càng lớn của năng lượng trong BRICS và sự hỗ trợ của các nước không thuộc phương Tây đối với Nga, xem đây là những biểu hiện của xu hướng hình thành một trật tự thế giới đa cực.

Bài viết “Sự trở lại của vũ khí năng lượng tạo ra những nguy cơ mới” của Jason Bordoff và Meghan L. O’Sullivan phân tích sự tái xuất của vũ khí năng lượng sau nửa thế kỷ hội nhập kinh tế toàn cầu. Các tác giả chỉ ra những rủi ro mới bắt nguồn từ sự phân mảnh kinh tế, tình trạng căng thẳng của thị trường dầu mỏ và khí đốt, cũng như các thách thức nảy sinh trong quá trình điện khí hóa và chuyển đổi sang năng lượng sạch. Bài viết đặc biệt nhấn mạnh vị thế chi phối của Trung Quốc trong nhiều khâu của chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, như lithium, niken, đất hiếm, và trong sản xuất thiết bị năng lượng sạch, qua đó tạo ra những đòn bẩy địa chính trị mới. Từ những phân tích này, các tác giả đề xuất một số giải pháp tăng cường an ninh năng lượng, gồm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung, củng cố hạ tầng và bảo đảm an toàn cho các mạng lưới điện.

2. Các vấn đề kinh tế - xã hội

Ở nhóm chủ đề kinh tế - xã hội, Bản tin giới thiệu bài viết “Lực lượng sản xuất mới: Chiến lược tăng trưởng do công nghệ dẫn dắt của Trung Quốc” của Olga Boroch và Alexander Lomanov. Các tác giả phân tích định hướng chiến lược kinh tế mới do Chủ tịch Tập Cận Bình đề xuất dưới góc nhìn kinh tế chính trị Mác-xít. Khái niệm “lực lượng sản xuất mới” nhấn mạnh vai trò của đổi mới khoa học - công nghệ, việc nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), thúc đẩy chuyển đổi xanh và số hóa. Trọng tâm của chiến lược là sự kết hợp giữa một chính phủ mạnh và một thị trường hiệu quả, điều tiết vốn theo hướng lành mạnh, thể hiện qua quan điểm “cần vốn, không cần chủ nghĩa tư bản”, đồng thời huy động “vốn kiên trì” cho các công nghệ đột phá nhằm tăng cường tự chủ công nghệ và giảm sự phụ thuộc vào phương Tây.

Cũng về chiến lược tăng trưởng, bài viết “Chiến lược tăng trưởng mới cho các quốc gia đang phát triển” của Dani Rodrik và Joseph E. Stiglitz đánh giá những hạn chế ngày càng rõ của mô hình công nghiệp hóa định hướng xuất khẩu truyền thống trong bối cảnh “phi công nghiệp hóa sớm” và tự động hóa. Các tác giả đề xuất một chiến lược phát triển mới dựa trên hai trụ cột. Thứ nhất, chuyển đổi xanh thông qua tái cơ cấu hệ thống năng lượng, giao thông và đô thị, đồng thời tăng cường bảo vệ hệ sinh thái, gắn với yêu cầu về tài chính quốc tế và các cơ chế thanh khoản mới. Thứ hai, tạo việc làm có chất lượng trong lĩnh vực dịch vụ và nông nghiệp hiện đại để tạo cơ hội việc làm cho lực lượng lao động chuyển ra khỏi khu vực phi chính thức.

3. Nghiên cứu Hoa Kỳ

Nhóm bài viết về Hoa Kỳ tập trung vào Chiến lược an ninh quốc gia năm 2025 của nước này. Trong bài “Chiến lược an ninh quốc gia năm 2025 của Tổng thống Donald Trump báo hiệu sự khởi đầu của chủ nghĩa đế quốc Mỹ”, Carlos Roa phân tích những thay đổi trong tư duy an ninh quốc gia của Donald Trump, trong đó nổi bật là xu hướng chuyển mạnh sang chủ nghĩa dân tộc kinh tế, cách tiếp cận mang tính giao dịch và sự can thiệp quyết liệt nhằm bảo vệ lợi ích cốt lõi của Hoa Kỳ. Sahashi Ryo và Yaqi Li tổng hợp các góc nhìn của giới học giả châu Á và quốc tế về tác động của chiến lược an ninh Hoa Kỳ đối với cục diện địa chính trị toàn cầu, quan hệ đồng minh và trật tự đa phương.

Ngoài các bài viết được tuyển chọn giới thiệu trên, Bản tin số 2/2026 còn giới thiệu hai cuốn sách tham khảo xuất bản năm 2024:

(1) Brett Christophers (2024), Tại sao chủ nghĩa tư bản không thể giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu toàn cầu (The Price is Wrong: Why Capitalism Won’t Save the Planet), Verso Books, London, 432 tr.

(2) Erica L. Gaston (2024), Những nỗ lực và khó khăn của Hoa Kỳ nhằm kiểm soát các lực lượng ủy nhiệm tại Afghanistan, Iraq và Syria (Illusions of Control: Dilemmas in Managing U.S. Proxy Forces in Afghanistan, Iraq, and Syria), Columbia University Press, 419 tr.

Qua các bài viết được tuyển chọn và lược dịch, Bản tin “Thông tin khoa học đặc biệt phục vụ lãnh đạo” số 2/2026 cung cấp những thông tin và góc nhìn tham khảo về các chuyển dịch địa chính trị, an ninh năng lượng và mô hình phát triển kinh tế toàn cầu. Ấn phẩm hỗ trợ hữu ích cho  bạn đọc quan tâm, cho các nhà lãnh đạo trong công tác nghiên cứu, tham mưu hoạch định chính sách và quản lý, điều hành.

-VTT-