Viện Thông tin Khoa học xã hội giới thiệu Bản tin “Thông tin khoa học đặc biệt phục vụ lãnh đạo” số 1/2026. Đây là sản phẩm thông tin chuyên sâu, được biên soạn trên cơ sở tuyển chọn và lược dịch các bài viết từ những nguồn tư liệu nước ngoài có uy tín. Bản tin cập nhật một số vấn đề nổi bật của khu vực và thế giới, phục vụ công tác tham mưu chiến lược, hoạch định chính sách, quản lý và điều hành. Số 1 gồm sáu bài lược dịch thuộc ba nhóm chủ đề: quan hệ quốc tế, các vấn đề kinh tế - xã hội và nghiên cứu về Hoa Kỳ.
Trong bài viết “Các ưu tiên chiến lược và thách thức của Úc đối với
Đông Nam Á”, Susannah Patton đánh giá định hướng chính sách đối ngoại của Chính
phủ Albanese đối với Đông Nam Á. Tác giả làm rõ quyết tâm của Úc trong việc coi
Đông Nam Á, đặc biệt là Indonesia, là một ưu tiên hàng đầu thông qua ngoại giao
tích cực, Chiến lược Kinh tế Úc - Đông Nam Á đến năm 2040 và hợp tác an ninh.
Bài viết đồng thời chỉ ra một số trở ngại, gồm tâm lý ngại rủi ro của doanh
nghiệp Úc, sự suy giảm tri thức và năng lực ngôn ngữ về châu Á, các bất đồng về
tài nguyên với Timor-Leste, cũng như bài toán cân bằng giữa liên minh chiến lược
AUKUS với Mỹ và quan hệ láng giềng trong khu vực.
Bài viết “Các mục tiêu chiến lược và thách thức của Úc trong quan hệ với
Trung Quốc” của James Laurenceson phân tích tư duy chiến lược của Úc đối với
Trung Quốc qua ba giai đoạn chính. Giai đoạn thứ nhất là đối đầu, từ tháng
7/2016 đến tháng 4/2022, với việc an ninh hóa chính sách, đối đầu công khai và
chịu các biện pháp trừng phạt kinh tế từ Bắc Kinh. Giai đoạn thứ hai là ổn định,
từ tháng 5/2022 đến tháng 4/2025, khi Chính phủ Đảng Lao động chuyển hướng sang
quản lý thực tế sức mạnh của Trung Quốc, giảm bớt luận điệu gay gắt và bình ổn
quan hệ thương mại. Giai đoạn thứ ba, từ ổn định đến tăng trưởng, bắt đầu từ
tháng 5/2025, khi Úc nỗ lực mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại trên cơ sở lợi
ích quốc gia, trong bối cảnh niềm tin vào sự ổn định chính sách của Mỹ suy giảm
dưới chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai.
Bài viết “Vấn đề của chủ nghĩa tư bản xanh” của Thea Riofrancos đưa ra
góc nhìn phê bình về bản chất của chủ nghĩa tư bản xanh. Tác giả cho rằng, chủ
nghĩa tư bản không thể tự thân “xanh hóa” vì cơ chế chuyển ngoại ứng và chiếm
đoạt tài nguyên. Bài viết phân tích chuỗi cung ứng toàn cầu của pin lithium và
xe điện, chỉ ra những hệ lụy sinh thái và xã hội nghiêm trọng tại các khu vực
khai thác ở Nam Bán cầu, đặc biệt là Mỹ Latinh và Chile. Tác giả nhấn mạnh xu
hướng “chủ nghĩa dân tộc về tài nguyên”, đồng thời đề xuất các giải pháp thay
thế thông qua phát triển giao thông công cộng và quy hoạch bền vững, thay vì chỉ
tập trung thay thế xe xăng bằng xe điện cá nhân.
Cùng quan tâm đến chủ nghĩa tư bản xanh, bài viết của Alyssa Battistoni
với tiêu đề “Tương lai của chủ nghĩa tư bản xanh: Khi làn sóng phản đối nhiên
liệu hóa thạch ngày càng gia tăng, hệ thống năng lượng tái tạo dường như ngày
càng khó đạt được” phân tích sự đảo chiều trong chính sách khí hậu toàn cầu sau
khi Donald Trump trở lại nắm quyền tại Mỹ và tuyên bố chấm dứt “Kỷ nguyên xanh
mới”. Bài viết làm rõ mối quan hệ giữa chủ nghĩa tư bản xanh và chủ nghĩa tư bản
nhà nước, đồng thời giải thích vì sao quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái
tạo phụ thuộc chặt chẽ vào sự can thiệp và trợ cấp của nhà nước, cũng như đứng
trước nguy cơ đứt gãy khi bối cảnh chính trị và địa kinh tế thay đổi.
Nhóm chủ đề thứ ba của Bản tin cập nhật các phân tích chuyên sâu về tư
tưởng đối ngoại và hệ tư tưởng cầm quyền của Mỹ trong nhiệm kỳ mới.
Bài viết “Thế giới mà Tổng thống Mỹ Donald Trump mong muốn” của Michael
Kimmage phác họa bức tranh về trật tự thế giới dưới góc nhìn của Donald Trump.
Tác giả phân tích sự chuyển dịch từ chủ nghĩa đa phương sang chủ nghĩa giao dịch
đơn phương, sự hoài nghi đối với các liên minh truyền thống và tác động của
chính sách này đối với cấu trúc an ninh toàn cầu.
Bài viết “Hệ tư tưởng của chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai” của
Laurence Nardon phân tích nền tảng lý luận, các trụ cột chính trị và kinh tế,
cùng những lực lượng nòng cốt cấu thành hệ tư tưởng của chính quyền Mỹ trong
nhiệm kỳ hai. Qua đó, bài viết cung cấp cơ sở tham khảo để nhận diện các bước
đi của Washington trong chính sách đối ngoại, thuế quan và năng lượng.
Ngoài các bài lược dịch chuyên sâu, Bản tin “Thông tin khoa học đặc biệt
phục vụ lãnh đạo” số 1/2026 còn giới thiệu hai cuốn sách tham khảo mới xuất bản:
(1) Bruno Maçães
(2025), Những yếu tố kiến tạo thế giới: Công nghệ và địa chính trị mới (World
Builders: Technology and the New Geopolitics), Nxb. Cambridge University, 274 tr.
(2) Amitav
Acharya (2025), Trật tự thế giới trong quá khứ và tương lai: Vì sao nền văn
minh toàn cầu sẽ tồn tại sau sự suy tàn của phương Tây (The Once and Future
World Order: Why Global Civilization Will Survive the Decline of the West),
Nxb. Basic Books, 464 tr.
-VTT-