Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực chính của quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong tiến trình đó, kỹ năng số có ý nghĩa thiết thực đối với các cá nhân khi tham gia các hoạt động kinh tế số và thích ứng với những thay đổi của đời sống số. Đối với phụ nữ, phát triển kỹ năng số còn gắn với cơ hội việc làm, kinh doanh, thực hiện các giao dịch trực tuyến và bảo đảm an toàn khi tham gia môi trường mạng. Từ các định hướng chính sách đến thực tiễn, bài viết bàn luận về vấn đề phát triển kỹ năng số của phụ nữ và những yêu cầu đặt ra đối với kỹ năng số của phụ nữ trong nền kinh tế số, gắn với thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
1. Định hướng chính sách về chuyển đổi số và bình đẳng
giới
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị
xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc
gia là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm, chủ
thể, nguồn lực và động lực chính của người dân và doanh nghiệp trong quá trình
này (Bộ Chính trị, 2024). Định hướng đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ gắn với
phát triển hạ tầng và ứng dụng công nghệ, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực
của con người trong tiếp cận, sử dụng và vận dụng công nghệ vào các hoạt động của
đời sống.
Cụ thể hóa định hướng trên, Quyết định số 1033/QĐ-TTg
ngày 09/06/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển kinh
tế số và xã hội số giai đoạn 2026–2030; Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày
29/04/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ
bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số. Các
văn bản này tạo cơ sở định hướng phát triển kinh tế số, xã hội số gắn với việc
trang bị những năng lực cần thiết để người dân tham gia và thích ứng với môi
trường số (Thủ tướng Chính phủ, 2026; Bộ Khoa học và Công nghệ, 2025).
Đối với phụ nữ, những thay đổi của nền kinh tế số mở ra
cơ hội tiếp cận thị trường, đa dạng hóa sinh kế và tham gia các hình thức lao động,
kinh doanh mới. Khả năng tiếp cận và tận dụng những cơ hội này có mối liên hệ với
mục tiêu thúc đẩy bình đẳng giới trong Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới
giai đoạn 2021 -2030, ban hành theo Nghị quyết số 28/NQ-CP ngày 03/03/2021 của
Chính phủ, và Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035, được phê duyệt
tại Quyết định số 2415/QĐ-TTg ngày 31/10/2025 (Chính phủ, 2021; Thủ tướng Chính
phủ, 2025). Trong bối cảnh đó, kỹ năng số không chỉ là điều kiện để phụ nữ tiếp
cận các cơ hội việc làm, kinh doanh và dịch vụ trực tuyến, mà còn là năng lực cần
thiết để tham gia thực chất vào nền kinh tế số.
2. Phát triển kỹ năng số của phụ nữ: Từ chính sách đến thực
tiễn
Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản ban hành kèm Quyết định
số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/4/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ xác định sáu nhóm kỹ
năng số cơ bản, gồm: sử dụng thiết bị số và phần mềm; khai thác thông tin và dữ
liệu số; giao tiếp và hợp tác trên môi trường số; sáng tạo nội dung số; đảm bảo
an toàn, an ninh mạng; và giải quyết vấn đề nhờ ứng dụng công nghệ số (Bộ Khoa
học và Công nghệ, 2025). Các nhóm kỹ năng này gắn với nhiều hoạt động thường ngày
như tìm kiếm, kiểm tra thông tin, trao đổi công việc, sử dụng dịch vụ trực tuyến
và tạo lập nội dung số Khung cũng khuyến nghị ưu tiên lồng ghép, đặt trọng tâm
vào kiến thức, kỹ năng sử dụng công cụ AI một cách an toàn, có trách nhiệm để cải
thiện các nhóm kỹ năng thành phần. Đây là cơ sở tham chiếu để xem xét các yêu cầu
về kỹ năng số đối với phụ nữ trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế
số.
Thực trạng kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và truyền
thông (Information and Communication Technologies – ICT) của phụ nữ từng
được phản ánh qua nghiên cứu của Pham và cộng sự (2025), sử dụng dữ liệu từ cuộc
Điều tra các mục tiêu phát triển bền vững về trẻ em và phụ nữ Việt Nam năm 2021
(MICS6), với mẫu phân tích gồm 10.770 phụ nữ từ 15–49 tuổi. Trong nghiên cứu
này, kỹ năng ICT được đánh giá thông qua chín tác vụ liên quan đến sử dụng máy
tính và phần mềm, bao gồm sao chép, di chuyển tệp; sử dụng các thao tác sao
chép và dán trong văn bản; gửi email kèm tệp; sử dụng công thức tính toán trong
bảng tính; kết nối, cài đặt thiết bị mới; cài đặt và cấu hình phần mềm; tạo bài
trình chiếu điện tử; chuyển tệp giữa các thiết bị; và viết chương trình máy
tính. Nghiên cứu xác định tình trạng không có kỹ năng ICT là trường hợp người
tham gia khảo sát không thực hiện được bất kỳ tác vụ nào trong chín tác vụ ICT
được hỏi trong ba tháng trước khảo sát. Kết quả cho thấy tỷ lệ này chiếm
72,85%; trong đó, phụ nữ nông thôn có tỷ lệ cao hơn đáng kể so với phụ nữ thành
thị (82,97% so với 55,92%) (Pham và cộng sự, 2025). Trong khi đó, tỷ lệ phụ nữ
không sử dụng bất kỳ phương tiện nào trong ba loại máy tính/máy tính bảng,
Internet hoặc điện thoại di động trong cùng khoảng thời gian chỉ chiếm 4,28%. Từ
kết quả này, nhóm tác giả nhận định tình trạng thiếu hụt kỹ năng ICT có tính phổ
biến, với gần ba phần tư phụ nữ trong mẫu nghiên cứu không thực hiện được bất kỳ
tác vụ nào trong chín tác vụ được khảo sát. So với hạn chế về khả năng tiếp cận
công nghệ, thiếu hụt năng lực sử dụng được xác định là rào cản nổi bật hơn đối
với sự tham gia của phụ nữ trong môi trường số; đồng thời, tình trạng này có sự
khác biệt đáng kể giữa các nhóm phụ nữ theo điều kiện kinh tế – xã hội và địa
bàn cư trú (Pham và cộng sự, 2025).
Nhằm
cụ thể hoá yêu cầu phát triển năng lực số đối với phụ nữ, ngày 10/10/2026, Ban
Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ban hành Quyết định số
312/QĐ-BTV về “Khung năng lực số cho phụ nữ”, phiên bản 1.0. Việc xây dựng
Khung dựa trên cơ sở kế thừa các khung năng lực số đã ban hành, đồng thời sử dụng
kết quả khảo sát thực trạng năng lực số và nhu cầu học tập kỹ năng số của hội
viên, phụ nữ do Học viện Phụ nữ Việt Nam thực hiện. (Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, 2026). Khung gồm
sáu miền năng lực với 18 năng lực thành phần, được mô tả theo bốn mức độ: cơ bản,
trung cấp, nâng cao và chuyên sâu. Sáu miền
năng lực bao gồm: (1) thông tin, dữ liệu số và dịch vụ công; (2) giao tiếp, hợp
tác số và văn hóa số; (3) sáng tạo nội dung số và tôn trọng bản quyền; (4) an
toàn số, tự bảo vệ trên không gian số; (5) giải quyết vấn đề, giao dịch số và
kinh doanh số; (6) ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn và có trách nhiệm.
Kết
quả khảo sát làm cơ sở xây dựng Khung đã được Viện Công nghệ thông tin, Học viện
Phụ nữ Việt Nam báo cáo tại hội thảo ngày 13/07/2026. Theo báo cáo, khảo sát trực
tuyến thu được 57.575 phiếu trả lời hợp lệ từ hội viên, phụ nữ tại hơn 30 tỉnh,
thành phố. Mặt bằng năng lực số của nhóm phụ nữ tham gia khảo sát được đánh giá
ở mức khá, với điểm trung bình của sáu nhóm năng lực số dao động từ 2,99 đến
3,37/5 điểm; trong đó, sáng tạo nội dung số có điểm trung bình thấp nhất
(2,99/5 điểm). An toàn số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là hai lĩnh vực có nhu cầu
đào tạo, bồi dưỡng cao nhất từ phía hội viên, phụ nữ (Bùi Tiến Trường, 2026).
Những kết quả này cho thấy bên cạnh các năng lực đã được hình thành, vẫn còn những
nội dung cần tiếp tục được chú trọng, đặc biệt là khả năng chủ động tạo lập nội
dung số và sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả.
Bên cạnh các khảo sát và hoạt động xây dựng khung năng lực,
việc trang bị kỹ năng số cho phụ nữ còn được triển khai thông qua những chương
trình truyền thông gắn với nhu cầu thực tế. Chương trình “Phụ nữ Thủ đô tiêu
dùng số – Nâng tầm giá trị hàng Việt” do Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội
tổ chức ngày 20/08/2026 là một ví dụ, thu hút hơn 200 đại biểu tham gia. Tại
chương trình, các đại biểu được chia sẻ kiến thức về lựa chọn sản phẩm, các
kênh mua sắm trực tuyến và cách nhận diện rủi ro khi mua sắm online; đồng thời
lắng nghe kinh nghiệm ứng dụng công nghệ để kết nối với người tiêu dùng và bảo
đảm an toàn thông tin trên mạng xã hội. Chương trình cũng tổ chức trưng bày, giới
thiệu sản phẩm của các nữ doanh nhân, nữ chủ hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh
doanh và thực hiện các phiên livestream quảng bá sản phẩm trên nền tảng số (Thiện
Tâm, 2026). Những hoạt động này góp phần giúp phụ nữ tiếp cận các phương thức
tiêu dùng, kinh doanh mới, đồng thời nâng cao khả năng chủ động tham gia vào
môi trường số.
Nhìn
chung, kỹ năng số của phụ nữ đã có những bước hình thành và đang được vận dụng
vào một số hoạt động thiết thực như tìm kiếm, trao đổi thông tin, tiêu dùng và
kinh doanh trên nền tảng số. Tuy nhiên, mức độ thành thạo giữa các nhóm phụ nữ
và các lĩnh vực kỹ năng còn có sự khác biệt đáng kể. Kết quả nghiên cứu MICS6
cho thấy hạn chế trong thực hiện các tác vụ ICT vẫn khá phổ biến, đặc biệt ở phụ
nữ nông thôn; trong khi khảo sát năm 2026 tiếp tục chỉ ra nhu cầu bồi dưỡng về
sáng tạo nội dung số, an toàn số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đối chiếu với
các nhóm năng lực trong Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản theo Quyết định số
757/QĐ-BKHCN, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là củng cố kỹ năng sử dụng
công nghệ nền tảng mà còn nâng cao khả năng khai thác, sáng tạo, ứng dụng công
nghệ và tự bảo vệ trên môi trường số.
3. Yêu cầu đặt ra đối với phát triển kỹ năng số của phụ nữ
Từ các định hướng chính sách, kết quả nghiên cứu về thực
tiễn triển khai nêu trên, có thể khái quát một số yêu cầu đối với phát triển kỹ
năng số của phụ nữ nhằm nâng cao khả năng tham gia nền kinh tế số.
Thứ nhất, gắn phát triển kỹ năng số với nhu cầu thực tế. Bên cạnh các kỹ năng nền tảng như sử dụng thiết bị, khai
thác thông tin và giao tiếp trực tuyến, phụ nữ cần có khả năng vận dụng công
nghệ vào những hoạt động cụ thể trong học tập, công việc và đời sống. Đối với
phụ nữ tham gia sản xuất, kinh doanh, đó là khả năng quảng bá sản phẩm, tiếp cận
khách hàng, sử dụng các nền tảng thương mại điện tử và thực hiện giao dịch số.
Vì vậy, việc trang bị kỹ năng cần chú trọng thực hành, giúp phụ nữ từng bước
chuyển từ khả năng tiếp cận công nghệ sang chủ động ứng dụng công nghệ để mở rộng
cơ hội việc làm, kinh doanh và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Thứ hai, xây dựng nội dung và hình thức phát triển kỹ
năng phù hợp với điều kiện, trình độ của từng nhóm phụ nữ. Kết quả nghiên cứu MICS6 cho thấy sự chênh lệch đáng kể
về kỹ năng ICT giữa phụ nữ nông thôn và thành thị. Bên cạnh địa bàn cư trú, sự
khác biệt về độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, điều kiện kinh tế và khả
năng tiếp cận thiết bị, Internet cũng cần được tính đến khi xây dựng hoạt động
hỗ trợ. Theo đó, nội dung và phương thức bồi dưỡng cần có lộ trình phù hợp, từ
những thao tác cơ bản đến kỹ năng phục vụ học tập, việc làm, sản xuất, kinh
doanh và sử dụng dịch vụ trực tuyến, đáp ứng nhu cầu và điều kiện tham gia của
từng nhóm phụ nữ.
Thứ ba, kết hợp kỹ năng ứng dụng công nghệ với năng lực tự
bảo vệ và sử dụng môi trường số an toàn, có trách nhiệm. Khi các hoạt động giao tiếp, giao dịch và kinh doanh
ngày càng diễn ra trên môi trường mạng, phụ nữ cần có khả năng bảo vệ tài khoản,
dữ liệu cá nhân, nhận diện dấu hiệu lừa đảo, kiểm tra độ tin cậy của thông tin
và thận trọng khi tiếp nhận, chia sẻ nội dung trực tuyến. Sự phát triển của trí
tuệ nhân tạo cũng đặt ra yêu cầu kiểm chứng thông tin và sử dụng công nghệ một
cách có trách nhiệm. Đây là những kỹ năng thiết yếu giúp phụ nữ hạn chế rủi ro,
bảo vệ quyền và lợi ích của mình khi tham gia các hoạt động trên môi trường số.
Kết luận
Trong nền kinh tế số, kỹ năng số là điều kiện quan trọng
để phụ nữ tiếp cận công nghệ, tham gia các hoạt động kinh tế và thích ứng với
những thay đổi trong công việc, đời sống. Các định hướng chính sách, kết quả
nghiên cứu về thực tiễn triển khai cho thấy bên cạnh việc mở rộng cơ hội tiếp cận,
cần quan tâm đến sự khác biệt về điều kiện và trình độ kỹ năng giữa các nhóm phụ
nữ, đồng thời nâng cao khả năng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Phát
triển kỹ năng số theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn và đặc điểm của từng nhóm
phụ nữ sẽ góp phần tăng cường khả năng tham gia nền kinh tế số, qua đó thúc đẩy
bình đẳng giới trong bối cảnh chuyển đổi số.
Tài liệu tham khảo
Bộ Chính trị. (2024, ngày 22 tháng 12). Nghị quyết số
57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển
đổi số quốc gia. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-quoc-gia-119241224180048642.htm
Bộ Khoa học và Công nghệ. (2025, ngày 29 tháng 4). Quyết
định số 757/QĐ-BKHCN ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn
đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số. Cổng Thông tin điện
tử Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long. https://stc.vinhlong.gov.vn/chi-tiet-van-ban/VB_ID%3D6909
Bùi Tiến Trường. (2026, ngày 22 tháng 7). Viện Công
nghệ thông tin tổ chức hội thảo: Báo cáo kết quả khảo sát năng lực số và nhu cầu
học tập kỹ năng số của hội viên, phụ nữ. Viện Công nghệ thông tin, Học viện
Phụ nữ Việt Nam.
https://cntt.hvpnvn.edu.vn/cat-tin-tuc/tin-tuc/hoi-thao-bao-cao-ket-qua-khao-sat/
Chính phủ. (2021, ngày 3 tháng 3). Nghị quyết số
28/NQ-CP ban hành Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021–2030.
Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=202742&pageid=27160&tagid=6&type=1
Pham, C. T. L., Bui, Q. T. T., Le, A. H., & Khuong,
L. Q. (2025). Unequal access in a digital age: Women's digital exclusion and
socioeconomic inequalities in Vietnam. Frontiers in Big Data, 8, Article
1718366. https://doi.org/10.3389/fdata.2025.1718366
Thiện Tâm. (2026, ngày 20 tháng 8). Đẩy mạnh truyền thông
“Phụ nữ Thủ đô tiêu dùng số”. Báo Điện tử Chính phủ – Chuyên trang Thủ đô Hà
Nội. https://thanglong.baochinhphu.vn/day-manh-truyen-thong-phu-nu-thu-do-tieu-dung-so-103260820132507747.htm
Thủ tướng Chính phủ. (2025, ngày 31 tháng 10). Quyết định
số 2415/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn
2026–2035. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://chinhphu.vn/?docid=215756&pageid=27160
Thủ tướng Chính phủ. (2026, ngày 9 tháng 6). Quyết định
số 1033/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai
đoạn 2026–2030. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=2&docid=218408&pageid=27160
Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. (2026, ngày 10
tháng 10). Hội LHPN Việt Nam ban hành Khung năng lực số cho phụ nữ. Cổng
Thông tin điện tử Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. https://hoilhpn.org.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/hoi-lhpn-viet-nam-ban-hanh-khung-nang-luc-so-cho-phu-nu-1018201-7.html
-Dẫn theo Cổng
thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam-
Nguồn bài viết: Viện
Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới
Lê Khánh Hà